Leçons de niveau 8

Grec ancien/Grammaire/Déclinaisons des noms/Troisième déclinaison

Une page de Wikiversité.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Début de la boite de navigation du chapitre
Troisième déclinaison
Icône de la faculté
Chapitre no 5
Leçon : Déclinaisons des noms
Chap. préc. :Deuxième déclinaison
Chap. suiv. :Déclinaisons difficiles
fin de la boite de navigation du chapitre
Icon falscher Titel.svg
En raison de limitations techniques, la typographie souhaitable du titre, « Déclinaisons des noms : Troisième déclinaison
Grec ancien/Grammaire/Déclinaisons des noms/Troisième déclinaison
 », n'a pu être restituée correctement ci-dessus.

La troisième déclinaison regroupe de nombreuses déclinaisons régulières de noms masculins, féminins et neutres. On les classe selon leur thème, i.e. la dernière lettre de leur radical.

Les désinences générales[modifier | modifier le wikicode]

Singulier Pluriel Duel
Masculin et féminin Nominatif -ς, rien -ες
Vocatif
Accusatif -α, -ν -ας
Génitif -ος -ων -οιν
Datif -σι (ν)
Neutre Nominatif rien
Vocatif
Accusatif
Génitif -ος -ων -οιν
Datif -σι (ν)

Thèmes consonantiques en liquide ou nasale[modifier | modifier le wikicode]

  • ὁ ῥήτωρ, -ορος l'orateur :
Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ὁ ῥήτωρ οἱ ῥήτορες τὼ ῥήτορε
Vocatif ῥῆτορ ῥήτορες ῥήτορε
Accusatif τὸν ῥήτορα τοὺς ῥήτορας τὼ ῥήτορε
Génitif τοῦ ῥήτορος τῶν ῥητόρων τοῖν ῥητόροιν
Datif τῷ ῥήτορι τοῖς ῥήτορσι(ν) τοῖν ῥητόροιν

ὁ γέρων, -οντος le vieillard

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ὁ γέρων οἱ γέροντες τὼ γέροντε
Vocatif γέρον γέροντες γέροντε
Accusatif τὸν γέροντα τοὺς γέροντας τὼ γέροντε
Génitif τοῦ γέροντος τῶν γερόντων τοῖν γερόντοιν
Datif τῷ γέροντι τοῖς γέρουσι(ν) τοῖν γερόντοιν

ὁ δαίμων, -ονος la divinité

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ὁ δαίμων οἱ δαίμονες τὼ δαίμονε
Vocatif δαῖμον δαίμονες δαίμονε
Accusatif τὸν δαίμονα τοὺς δαίμονας τὼ δαίμονε
Génitif τοῦ δαίμονος τῶν δαιμόνων τοῖν δαιμόνοιν
Datif τῷ δαίμονι τοῖς δαίμοσι(ν) [δαίμον-σι] τοῖν δαιμόνοιν

Thèmes consonantique en occlusives[modifier | modifier le wikicode]

Labiale (β, π, φ)[modifier | modifier le wikicode]

ἡ φλέψ, -εϐός la veine

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ἡ φλέψ [φλέϐ-ς] αἱ φλέϐες τὼ φλέϐε
Vocatif φλέψ [φλέϐ-ς] φλέϐες τὼ φλέϐε
Accusatif τὴν φλέϐα τὰς φλέϐας τὼ φλέϐε
Génitif τῆς φλεϐός τῶν φλεϐῶν τοῖν φλέϐοιν
Datif τῇ φλέϐί ταῖς φλεψί(ν) [φλεϐ-σί] τοῖν φλέϐοιν

Dentale (δ, τ, θ, σ)[modifier | modifier le wikicode]

τὸ σῶμα, -ατος le corps

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif τὸ σῶμα τὰ σώματα τὼ σώματε
Vocatif σῶμα σώματα σώματε
Accusatif τὸ σῶμα τὰ σώματα τὼ σώματε
Génitif τοῦ σώματος τῶν σωμάτων τοῖν σωμάτοιν
Datif τῷ σώματι τοῖς σώμασι(ν) [σώματ-σι] τοῖν σωμάτοιν

Guttural (γ, κ, χ)[modifier | modifier le wikicode]

ὁ κόραξ, -ακος le corbeau

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ὁ κόραξ [κόρακ-ς] οἱ κόρακες τὼ κόρακε
Vocatif κόραξ [κόρακ-ς] κόρακες τὼ κόρακε
Accusatif τὸν κόρακα τοὺς κόρακας τὼ κόρακε
Génitif τοῦ κόρακος τῶν κοράκων τοῖν κοράκοιν
Datif τῷ κόρακι τοῖς κόραξι(ν) [κόρακ-σι] τοῖν κοράκοιν

Liste des contractions entre occlusive et sigma[modifier | modifier le wikicode]

  • δ, τ, θ + σ = σ
  • β, π, φ + σ = ψ
  • γ, κ, χ + σ = ξ

Thèmes en -ι[modifier | modifier le wikicode]

ἡ πόλις, -έως la ville

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ἡ πόλις αἱ πόλεις τὼ πόλει
Vocatif πόλι πόλεις πόλει
Accusatif τὴν πόλιν τὰς πόλεις τὼ πόλει
Génitif τῆς πóλεως τῶν πóλεων τοῖν πολέοιν
Datif τῇ πόλει ταῖς πόλεσι(ν) τοῖν πολέοιν

ἡ οἶς, -ός la brebis

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ἡ οἶς αἱ οἶες τὼ οἶε
Vocatif οἶ οἶες οἶε
Accusatif τὴν οἶν οἶς τὼ οἶε
Génitif τῆς οἰός τῶν οἰῶν τοῖν οἰοῖν
Datif τῇ οἰί ταῖς οἰσί(ν) τοῖν οἰοῖν

ἡ πειθώ, -οῦς la persuasion. Ces noms féminins ne se déclinent qu'au singulier

Cas Singulier
Nominatif ἡ πειθώ
Vocatif πειθοῖ
Accusatif τὴν πειθώ
Génitif τῆς πειθοῦς
Datif τῇ πειθοῖ

Thèmes en υ[modifier | modifier le wikicode]

Thèmes en -υ- simple[modifier | modifier le wikicode]

ὁ πέλεκυς, -εως la hache

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ὁ πέλεκυς οἱ πελέκεις τὼ πελέκει
Vocatif πέλεκυ πελέκεις
Accusatif τὸν πέλεκυν τοὺς πελέκεις τὼ πελέκει
Génitif τοῦ πελέκεως τῶν πελέκεων τοῖν πελεκέοιν
Datif τῷ πελέκει τοῖς πελέκεσι(ν) τοῖν πελεκέοιν

τὸ ἄστυ, -εως la ville

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif τὸ ἄστυ τὰ ἄστη τὼ ἄστει
Vocatif ἄστυ ἄστη
Accusatif τὸ ἄστυ τὰ ἄστη τὼ ἄστει
Génitif τοῦ ἄστεως τῶν ἄστεων τοῖν ἀστέοιν
Datif τῷ ἄστει τοῖς ἄστεσι(ν) τοῖν ἀστέοιν

ὁ ἰχθύς, -ύος le poisson

Singulier Pluriel Duel
Nominatif ὁ ἰχθύς οἱ ἰχθύες τὼ ἰχθύε
Vocatif ἰχθύ ἰχθύες ἰχθύε
Accusatif τὸν ἰχθύν τοὺς ἰχθῦς τὼ ἰχθύε
Génitif τοῦ ἰχθύος τῶν ἰχθύων τοῖν ἰχθύοιν
Datif τῷ ἰχθύι τοῖς ἰχθύσι(ν) τοῖν ἰχθύοιν

Thèmes en diphtongue[modifier | modifier le wikicode]

ὁ βασιλεύς, -έως le roi. Ce sont des noms de professions.

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ὁ βασιλεύς οἱ βασιλεῖς τὼ βασιλ
Vocatif βασιλεῦ βασιλεῖς βασιλ
Accusatif τὸν βασιλέα τοὺς βασιλέας τὼ βασιλ
Génitif τοῦ βασιλέως τῶν βασιλέων τοῖν βασιλέοιν
Datif τῷ βασιλεῖ τοῖς βασιλεῦσι(ν) τοῖν βασιλέοιν

ἡ γραῦς, -αός la vieillarde

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ἡ γραῦς αἱ γρᾶες τὼ γρᾶε
Vocatif γραῦ γρᾶες γρᾶε
Accusatif τὴν γραῦν τὰς γραῦς τὼ γρᾶε
Génitif τῆς γραός τῶν γραῶν τοῖν γραοῖν
Datif τῇ γραί ταῖς γραυσί(ν) τοῖν γραοῖν

ὁ βοῦς, -οός le bœuf

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ὁ βοῦς οἱ βόες τὼ βόε
Vocatif βοῦ βόες
Accusatif τὸν βοῦν τοὺς βοῦς τὼ βόε
Génitif τοῦ βοός τῶν βοῶν τοῖν βοοῖν
Datif τῷ βοί τοῖς βουσί(ν) τοῖν βοοῖν

Thème en -σ[modifier | modifier le wikicode]

Thèmes en -εσ-[modifier | modifier le wikicode]

ἡ τριήρης, -ους la trirème (radical τριηρεσ-)

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ἡ τριήρης αἱ τριήρεις τὼ τριήρει
Vocatif τριῆρες τριήρεις τριήρει
Accusatif τὴν τριήρη [τριήρεσ-α] τὰς τριήρεις τὼ τριήρει
Génitif τῆς τριήρους [τριήρεσ-ος] τῶν τριήρων τοῖν τριήροιν
Datif τῇ τριήρει [τριήρεσ-ι] ταῖς τριήρεσι(ν) τοῖν τριήροιν

τὸ τεῖχος, -ους le mur (radicaux τειχεσ- et τειχοσ-)

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif τὸ τεῖχος τὰ τείχη [τείχεσ-α] τὼ τείχει
Vocatif τεῖχος τείχη [τείχεσ-α] τείχει
Accusatif τὸ τεῖχος τὰ τείχη [τείχεσ-α] τὼ τείχει
Génitif τοῦ τείχους [τείχοσ-ος] τῶν τείχων [τείχεσ-ων] τοῖν τειχοῖν
Datif τῷ τείχει [τείχοσ-ι] τοῖς τείχεσι(ν) [τείχεσ-σι] τοῖν τειχοῖν

Thèmes en -οσ-[modifier | modifier le wikicode]

Ce sont des noms féminins. ἡ αἰδώς, -οῦς la pudeur (radical αἰδοσ-)

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ἡ αἰδώς αἱ αἰδώες τὼ αἰδώε
Vocatif αἰδώς αἰδώες αἰδώε
Accusatif τὴν αἰδ τὰς αἰδώας τὼ αἰδώε
Génitif τῆς αἰδοῦς [αἰδόσ-ος] τῶν αἰδώων τοῖν αἰδώοιν
Datif τῇ αἰδοῖ ταῖς αἰδώσι(ν) τοῖν αἰδώοιν

Thèmes en -ασ-[modifier | modifier le wikicode]

Ce sont des noms neutres. τὸ κρέας, -ατος la viande (radical κρεασ-)

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif τὸ κρέας τὰ κρέατα τὼ κρέατε
Vocatif κρέας κρέατα κρέατε
Accusatif τὸ κρέας τὰ κρέατα κρέατε
Génitif τοῦ κρέατος τῶν κρεάτων τοῖν κρεάτοιν
Datif τῷ κρέατι τοῖς κρέασι(ν) τοῖν κρεάτοιν

Noms dits syncopés[modifier | modifier le wikicode]

ὁ πατήρ, -ρός le père

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ὁ πατήρ οἱ πατέρες τὼ πατέρε
Vocatif πάτερ πατέρες πατέρε
Accusatif τὸν πατέρα τοὺς πατέρας τὼ πατέρε
Génitif τοῦ πατρός τῶν πατέρων τοῖν πατέροιν
Datif τῷ πατρί τοῖς πατράσι(ν) τοῖν πατέροιν

ὁ ἀνήρ, -δρός l'homme

Cas Singulier Pluriel Duel
Nominatif ὁ ἀνήρ οἱ ἄνδρες τὼ ἄνδρε
Vocatif ἄνερ ἄνδρες ἄνδρε
Accusatif τὸν ἄνδρα τοὺς ἄνδρας τὼ ἄνδρε
Génitif τοῦ ἀνδρός τῶν ἀνδρῶν τοῖν ἀνδροῖν
Datif τῷ ἀνδρί τοῖς ἀνδράσι(ν) τοῖν ἀνδροῖν