Grammaire/Alsacien/Synthèse complète

Une page de Wikiversité.
Aller à : Navigation, rechercher
Début de la boite de navigation du chapitre
Synthèse complète
Icône de la faculté
Chapitre no13
Leçon : Grammaire alsacienne
Chap. préc. : Simplifications courantes
fin de la boite de navigation du chapitre
Icon falscher Titel.svg

En raison de limitations techniques, la typographie souhaitable du titre, « Grammaire alsacienne : Synthèse complète
Grammaire/Alsacien/Synthèse complète
 », n'a pu être restituée correctement ci-dessus.

Blason de Mulhouse

Ceci est une grammaire pour l' alsacien de la région mulhousienne.

Sommaire

[modifier] Introduction

Les exemples de ce cours sont écrits en alsacien de la région mulhousienne, selon la graphie Orthal.

[modifier] Structure d'une phrase

[modifier] Affirmative

Col du Grand Ballon.jpg
  • Sujet Verbe
  • Sujet Verbe Complément(s)

Ìch làuif.  DitschIch gehe.  FrànzeeschJe marche.
Ìch làuif ìn da Barga.  DitschIch wandere in den Bergen.  FrànzeeschJe marche dans les montagnes.
Ìch làuif garn mìt dìr ìn da Barga.  DitschIch wandere gern mit dir in den Bergen.  FrànzeeschJe marche volontiers avec toi dans les montagnes.


  • Complément(s) Verbe
  • Complément(s) Verbe Sujet
  • Complément(s) Verbe Sujet Complément(s)

Jetzt wìrd gschàfft. ('s wìrd jetzt gschàft.)  DitschJetzt wird gearbeitet. (es wird jetzt gearbeitet)  FrànzeeschMaintenant, on travaille.
Morn làuif i.  DitschMorgen wandere ich.  FrànzeeschDemain, je marche.
Morn làuif i ìn da Barga.  DitschMorgen wandere ich in den Bergen.  FrànzeeschDemain, je marche dans les montagnes.
Mìt dìr làuif i garn ìn da Barga.  DitschMit dir wandere ich gern in den Bergen.  FrànzeeschAvec toi, je marche volontiers dans les montagnes.
Friahier ìm Elsàss sìn d Litt vìel ìn da Barga gloffa.  DitschFrüher im Elsass sind die Leute viel in den Bergen gewandert.  FrànzeeschAutrefois en Alsace, les gens marchaient beaucoup dans les montagnes.

[modifier] Impérative (Ordre)

Le verbe est en début de phrase.

Kumm!  DitschKomm!  FrànzeeschViens !
Geh mìr!  DitschGehen wir!  FrànzeeschAllons !
Lüeg do!  DitschSchau hier!  FrànzeeschRegarde ici !
Gìbb mìr dàs!  DitschGib mir das!  FrànzeeschDonne-moi ça !

[modifier] Interrogative (Question)

  • Verbe Sujet
  • Verbe Sujet Complément(s)

Geht's?  DitschGeht es?  FrànzeeschEst-ce que ça va ?
Geht's güet?  DitschGeht es gut?  FrànzeeschEst-ce que ça va bien ?


  • Interrogatif Verb
  • Interrogatif Verb Ergänzung(a)

Wer kummt?  DitschWer kommt?  FrànzeeschQui vient ?
Wer ìsch jetzt do?  DitschWer ist jetzt hier?  FrànzeeschQui est maintenant ici ?


  • Interrogatif Verbe Sujet
  • Interrogatif Verbe Sujet Complément(s)

Wia geht's?  DitschWie geht es?  FrànzeeschComment ça va ?
Wo sìn sa?  DitschWo sind sie?  FrànzeeschOù sont-ils ?
Wo sìn sa jetzt?  DitschWo sind sie jetzt?  FrànzeeschOù sont-ils maintenant ?

[modifier] Proposition subordonnée

  • Relatif Verbe
  • Relatif Complément(s) Verbe

Dr Mànn wo kummt  DitschDer Mann der kommt  FrànzeeschL'homme qui vient
Dr Mànn wo jetzt andlig kummt  DitschDer Mann der jetzt endlich kommt  FrànzeeschL'homme qui vient maintenant enfin

[modifier] Quand il y a plusieurs compléments

Ce n'est pas toujours le cas, mais quand il y a plusieurs compléments, ils suivent souvent un certain ordre, selon leur catégorie.

Temps - Manière - Lieu: Ìch ìss jetzt gmiatlig ìn dr Kucha. Ìch schàff zitter'ma Johr ìn dam Büro. Ìch hà gescht làng ìn dr Kälta müeßa wàrta.


Complément d'objet indirect - Complément d'objet direct: Ìch verzehl jetzt ìm Kìnd a Gschìchtla. Gìbb ìn dr Kàtz Mìlch!

[modifier] Structure d'une phrase - plusieurs propositions dans une phrase

[modifier] Coordination (avec une conjonction de coordination)

àwer  Ditschaber  Frànzeeschmais
denn  Ditschdenn  Frànzeeschcar

oder  Ditschoder  Frànzeeschou
un  Ditschund  Frànzeeschet


Ìch spìel Giiga un dü sìngsch.  DitschIch spiele Geige und du singst.  FrànzeeschJe joue du violon et tu chantes.
Ar ìsch miad, àwer ar schlooft doch nìt.  DitschEr ist müde, aber er schläft doch nicht.  FrànzeeschIl est fatigué, mais il ne dort quand même pas.
Ar ìsch miad, denn ar schlooft nìt gnüe.  DitschEr ist müde, denn er schläft nicht genug.  FrànzeeschIl est fatigué car il ne dort pas assez.

[modifier] Proposition subordonnée, avec un pronom relatif

Dr Mànn wo redt ìsch mi Unkel.  DitschDer Mann, der spricht, ist mein Onkel.  FrànzeeschL'honmme qui parle est mon oncle.
Ìch redd mìt em Mànn wo do wohntDitschIch rede mit dem Mann der hier wohnt.  FrànzeeschJe parle avec l'homme qui habite ici.
Àlles wàs glanzt ìsch nìt unbedìngt Guld.  DitschAlles was glänzt ist nicht unbedingt Gold.  FrànzeeschTout ce qui brille n'est pas forcément de l'or.

Ìch kenn s Büech wo dü leeschDitschIch kenne das Buch, das du liest.  FrànzeeschJe connais le livre que tu lis.
Ìch seh ebbis wo fahltDitschIch sehe etwas was fehlt.  FrànzeeschJe vois quelque chose qui manque.
's ìsch ebbis wo ma dràà glàuibtDitschEs ist etwas woran man glaubt.  FrànzeeschC'est une chose à laquelle on croit.
's ìsch ebbis wo ma druf hofftDitschEs ist etwas worauf man hofft.  FrànzeeschC'est une chose que l'on espère.
Dr Hàns ìm Schnokeloch hàt àlles wàs'r wìllDitschHans im Schnakenloch hat alles was er will.  FrànzeeschJean dans le trou à moustiques a tout ce qu'il veut.

S Kìnd, fer dàs wo-n-ìch strìck, ìsch bràv.  DitschDas Kind, für wen ich stricke, ist brav.  FrànzeeschL'enfant, pour lequel je tricote, est sage.
Dr Mànn, mìt dam wo dü redsch, ìsch mi Brüeder.  DitschDer Mann, mit dem du sprichst, ist mein Bruder.  FrànzeeschL'homme, avec qui tu parles, est mon frère.
S Glàs, üss dam wo dü trìnksch, ìsch mii.  DitschDas Glas, woraus du trinkst, ist meines.  FrànzeeschLe verre, duquel tu bois, est à moi.

[modifier] Propositions reliées par une conjonction de coordination

  • Verbe en deuxième place dans la proposition

so  Ditschso  Frànzeeschainsi

trotzdam  Ditschtrotzdem  Frànzeeschcependant

Mìr bliiwa, so schlofa mìr doDitschWir bleiben, so schlafen wir hier.  FrànzeeschNous restons, ainsi nous dormons ici.

Mìr bliiwa, trotzdam schlofa mìr doDitschWir bleiben, trotzdem schlafen wir hier.  FrànzeeschNous restons, cependant nous dormons ici.


  • Verbe à la fin de la proposition

bis  Ditschbis  Frànzeeschjusque
vor àss  Ditschbevor  Frànzeeschavant que
wenn  Ditschwenn  Frànzeeschsi
wial  Ditschweil  Frànzeeschparce que
wo  Ditschwo  Frànzeesch (Ort)
wo  Ditschals  Frànzeeschquand (Zitt)

Mìr bliiwa bis dr Film fertig ìschDitschWie bleiben bis der Film fertig ist.  FrànzeeschNous restons jusqu'à ce que le film soit fini.
Mìr gehn wenn dr Film fertig ìschDitschWir gehen wenn der Film fertig ist.  FrànzeeschNous partons quand le film est fini.
Mìr mian geh vor àss dr Film fertig ìschDitschWir müssen gehen bevor der Film fertig ist.  FrànzeeschNous devons partir avant que le film ne soit fini.

Sa sotta schloofa, wenn sa miad sìnDitschSie sollten schlafen, wenn sie müde sind.  FrànzeeschIls devraient dormir, s'ils sont fatigués.
Ar ìsch miad, wial ar nìt gnüe schlooftDitschEr ist müde, weil er nicht genug schläft.  FrànzeeschIl est fatigué, parce qu'il ne dort pas assez.

Mìr bliiwa, wial mìr do schlofaDitschWir bleiben, weil wir hier schlafen.  FrànzeeschNous restons, parce que nous dormons ici.

S Hüss, wo mìr wohna, ìsch àlt.  DitschDas Haus, wo wir wohnen, ist alt.  FrànzeeschLa maison où nous habitons est vieille.
Dr Wàld, wo mìr dura làuifa, ìsch fìnschter.  DitschDer Wald, durch den wir gehen, ist finster.  FrànzeeschLa forêt, à travers laquelle nous marchons, est sombre.
Ànna 1980, wo d Eltra gerbt han, han sa s Hüss kàuift.  DitschIn 1980, als die Eltern geerbt haben, haben sie das Haus gekauft.  FrànzeeschEn 1980, quand les parents ont hérité, ils ont acheté la maison.

[modifier] Nom (Substantif)

Un nom (nom propre ou nom commun) s'écrit toujours avec une majuscule.

[modifier] Devant le nom

Devant le nom
Masculin Pictogram man blue.svg Féminin Pictogram woman red.svg Neutre Pictogram child green.svg Pluriel Pictogram people grey.svg
Alex-Karelsk Bjornhund.jpg Chatte birmane.jpg Huxleyi.JPG NestlingMourningDoveNestlingsAndMourningDoveMother.jpg
Article défini dr Hund
  Ditschder Hund  Frànzeeschle chien
d Kàtz
  Ditschdie Katze  Frànzeeschle chat
s Kìnggala
  Ditschdas Kaninchen  Frànzeeschle lapin
d Veegel
  Ditschdie Vögel  Frànzeeschles oiseaux
Article indéfini a Hund a Kàtz a Kìnggala ° Veegel
Adjectif démonschtratif da Hund dia Kàtz dàs Kìnggala dia Veegel
Adjectif possessif mi Hund
di Hund
...
mina Kàtz
dina Kàtz
...
mi Kìnggala
di Kìnggala
...
mina Veegel
dina Veegel
...


Masculin Pictogram man blue.svg Féminin Pictogram woman red.svg Neutre Pictogram child green.svg Pluriel Pictogram people grey.svg
Bouteille de Gevey Chambertin Grand Cru .jpg Milk glass.jpg Bouteille 3D final.JPG Verres cocktail afterwork.jpg
Pronom indéfini àller Wii ìsch trunka worra
  Ditschaller Wein wurde getrunken
  Frànzeeschtout le vin a été bu
àlla Mìlch ìsch trunka worra
  Ditschalle Milch wurde getrunken
  Frànzeeschtout la lait a été bu
àll Wàsser ìsch trunka worra
  Ditschalles Wasser wurde getrunken
  Frànzeeschtoute l'eau a été bue
àlla Flascha sìn trunka worra
  Ditschalle Flaschen wurden getrunken
  Frànzeeschtoutes les bouteilles ont été bues


Barely visible warning.svg En alsacien, comme en alémanique, on met un article devant le nom d'une personne.

  • Pour un homme : masculin
Dr Albert Schweitzer ìsch a beriahmter Elsasser.  DitschAlbert Schweitzer ist ein berühmter Elsässer.  FrànzeeschAlbert Schweitzer est un Alsacien célèbre.
  • Pour une femme : féminin
D Màdàm Meyer kummt.  DitschFrau Meyer kommt.  FrànzeeschMadame Meyer vient.
D Joséphine schàfft àn dr Mairie / uf dr Mairie.  DitschJoséphine arbeitet im Rathaus.  FrànzeeschJoséphine travaille à la mairie.
  • Pour une fille ou une femme qu'on connait bien : neutre (là il n'est pas nécessaire d'être aussi courtois qu'avec d Màdàm Meyer)
S Marie ìsch mi betscha Kàmeradla.  DitschMarie ist meine beste Kameradin.  FrànzeeschMarie est ma meilleure camarade.
  • Pour plusieurs personnes, par exemple une famille : pluriel
D Meyer han a scheen Hüss.  DitschDie Meyers haben ein schönes Haus.  FrànzeeschLes Meyer ont une belle maison.

[modifier] Pronoms

[modifier] Pronoms démonstratifs

da ìsch groß, dia ìsch scheen, dàs ìsch güet, dia sìn luschtig

[modifier] Pronoms interrogatifs

weller vu dana Manner? wella vu dana Fràuia? wells vu dana Kìnder? wella vu dana Litt?

[modifier] Pronoms personnels

ìch kumm, kummsch...

[modifier] Pronoms indéfinis

kenner ìsch klei (=kenner vu dana Manner), kenna ìsch wiascht (=kenna vu dana Fràuia), kenns ìsch schlacht (=kenns vu dana Biar), kenna fahla (=kenna vu dana Litt)

jeder ìsch groß (=jeder vu dana Manner), jeda ìsch scheen (=jeda vu dana Fràuia), jedes ìsch güet (=jedes vu dana Biar), alla sìn do (=àlla vu dana Litt)

manker vu dana Manner, manka vu dana Fràuia, manks vu dana Kìnder, manka vu dana Litt


[modifier] Pronoms possessifs

's ìsch miner, 's ìsch diner...

[modifier] Adjectifs

güet  Ditschgut  Frànzeeschbon
schlacht  Ditschschlecht  Frànzeeschmauvais
klei  Ditschklein  Frànzeeschpetit
groß  Ditschgroß  Frànzeeschgrand
dìnn  Ditschdünn  Frànzeeschfin
dìck  Ditschdick  Frànzeeschépais
kàlt  Ditschkalt  Frànzeeschfroid
wàrm  Ditschwarm  Frànzeeschchaud


Les adjectifs peuvent encore avoir d'autres formes : comparatif et superlatif.

[modifier] Comparatif

Un comparatif permet de comparer. Là où un simple adjectif décrit quelque chose, le comparatif compare, montre que c'est plus ou moins concerné par l'adjectif, en comparaison avec autre chose.


  • Simple adjectif : D Fràui ìsch klei.  DitschDieFrau ist klein.  FrànzeeschLa femme est petite.
  • Comparatif : D Fràui ìsch kleiner às dr Mànn.  DitschDie Frau ist kleiner als der Mann.  FrànzeeschLa femme est plus petite que l'homme.
  • Superlatif : Mina Fràui ìsch d Kleinschta vu dr Fàmìlia.  DitschMeine Frau ist die Kleinste der Familie.  FrànzeeschMa femme est la plus petite de la famille.


  • Simple adjectif : Dr Mànn ìsch groß.  DitschDer Mann ist groß.  FrànzeeschL'homme est grand.
  • Comparatif : Dr Mànn ìsch greeßer às d Fràui.  DitschDer Mann ist größer als die Frau.  FrànzeeschL'homme est plus grand que la femme.
  • Superlatif : Mi Mànn ìsch dr Greescht vu dr Fàmìlia.  DitschMein Mann ist der Größte in der Familie.  FrànzeeschMon mari est le plus grand de la famille.


[modifier] Superlatif

Un superlatif montre que quelque chose est concerné par l'adjectif, autant que possible. Il ne pourrait pas l'être plus.


  • Simple adjectif : Mina Hoor sìn dìnnDitschMeine Haare sind dünn.  FrànzeeschMes cheveux sont fins.
  • Comparatif : Mina Hoor sìn dìnner às vor zeh Johr.  DitschMeine Haare sind dünner als vor zehn Jahren.  FrànzeeschMes cheveux sont plus fins qu'il y a dix ans.
  • Superlatif : Mina Hoor sìn d dìnnschta wo's gìtt.  DitschMeine Haare sind die dünnsten die es gibt.  FrànzeeschMes cheveux sont les plus fins qui existent.


  • Simple adjectif : Mina Kàtz ìsch scheenDitschMeine Katez ist schön.  FrànzeeschMon chat est beau.
  • Comparatif : Mina Kàtz ìsch scheener às dina.  DitschMeine Katze ist schöner als deine.  FrànzeeschMon chat est plus beau que le tien.
  • Superlatif : D scheenschta Kàtz ìsch mina.  DitschDie schönste Katze ist meine.  FrànzeeschLe plus beau chat est le mien.


Simple adjectif Comparatif Superlatif
güet  Ditschgut  Frànzeeschbon besser  Ditschbesser  Frànzeeschmeilleur dr/d/s bescht(a)  Ditschder/die/das beste  Frànzeeschle/la meilleur(e)
schlacht  Ditschschlecht  Frànzeeschmauvais schlachter oder ärger  Ditschschlechter  Frànzeeschpire dr/d/s schlachtscht(a) oder ärgscht(a)  Ditschder/die/das schlechteste  Frànzeeschle/la pire
klei  Ditschklein  Frànzeeschpetit kleiner  Ditschkleiner  Frànzeeschplus petit(e) dr/d/s kleinscht(a)  Ditschder/die/das kleinste  Frànzeeschle/la plus petit(e)
groß  Ditschgroß  Frànzeeschgrand greeßer  Ditschgrößer  Frànzeeschplus grand(e) dr/d/s greeßscht(a)  Ditschder/die/das größte  Frànzeeschle/la plus
dìnn  Ditschdünn  Frànzeeschfin dìnner  Ditschdünner  Frànzeeschplus fin(e) dr/d/s dìnnscht(a)  Ditschder/die/das dünnste  Frànzeeschle/la plus fin(e)
dìck  Ditschdick  Frànzeeschépais(se) dìcker  Ditschdicker  Frànzeeschplus épais(se) dr/d/s dìckscht(a)  Ditschder/die/das dickste  Frànzeeschle/la plus épais(se)
kàlt  Ditschkalt  Frànzeeschfroid(e) kälter  Ditschkälter  Frànzeeschplus froid(e) dr/d/s kältscht(a)  Ditschder/die/das kälteste  Frànzeeschle/la plus froid(e)
wàrm  Ditschwarm  Frànzeeschchaud wärmer  Ditschwärmer  Frànzeeschplus chaud(e) dr/d/s wärmscht(a)  Ditschder/die/das wärmste  Frànzeeschle/la plus chaud(e)
stàrk  Ditschstark  Frànzeeschfort(e) stärker  Ditschstärker  Frànzeeschplus fort(e) dr/d/s stärkscht(a)  Ditschder/die/das stärkste  Frànzeeschle/la plus fort(e)
schwàch  Ditschschwach  Frànzeeschfaible schwächer  Ditschschwächer  Frànzeeschplus faible dr/d/s schwächscht(a)  Ditschder/die/das schwächste  Frànzeeschle/la plus faible
gschèit  Ditschklug  Frànzeeschintelligent(e) gschèiter  Ditschklüger  Frànzeeschplus intelligent(e) dr/d/s gschèitscht(a)  Ditschder/die/das klügste  Frànzeeschle/la plus intelligent(e)
dumm  Ditschdumm  Frànzeeschbête dìmmer  Ditschdümmer  Frànzeeschplus bête dr/d/s dìmmscht(a)  Ditschder/die/das dümmste  Frànzeeschle/la plus bête
heiter  Ditschheiter  Frànzeeschclair(e) heiterer  Ditschheiterer  Frànzeeschplus clair(e) dr/d/s heiterscht(a)  Ditschder/die/das heiterste  Frànzeeschle/la plus clair(e)
dunkel  Ditschdunkel  Frànzeeschfoncé(e) dìnkler  Ditschdunkler  Frànzeeschplus foncé(e) dr/d/s dìnkelscht(a)  Ditschder/die/das dunkelste  Frànzeeschle/la plus foncé(e)
kurz  Ditschkurz  Frànzeeschcourt(e) kìrzer  Ditschkürzer  Frànzeeschplus court(e) dr/d/s kìrzscht(a)  Ditschder/die/das kürzeste  Frànzeeschle/la plus court(e)
làng  Ditschlang  Frànzeeschlong(ue) länger  Ditschlänger  Frànzeeschplus long(ue) dr/d/s längscht(a)  Ditschder/die/das längste  Frànzeeschle/la plus long(ue)
jung  Ditschjung  Frànzeeschjeune jìnger  Ditschjünger  Frànzeeschplus jeune dr/d/s jìngscht(a)  Ditschder/die/das jüngste  Frànzeeschle/la plus jeune
àlt  Ditschalt  Frànzeeschvieux/vieille älter  Ditschälter  Frànzeeschplus vieux/vieille dr/d/s ältscht(a)  Ditschder/die/das älteste  Frànzeeschle/la plus vieux/vieille
liab  Ditschlieb  Frànzeeschaimable, cher liawer  Ditschlieber  Frànzeeschpréféré(e) dr/d/s liabscht(a)  Ditschder/die/das liebste  Frànzeeschle/la préféré(e)
flott  Ditschtoll, angenehm  Frànzeeschformidable, agréable flätter  Ditschtoller, angenehmer  Frànzeeschmieux, plus agréable dr/d/s flättscht(a)  Ditschder/die/das tollste, der/die/das angenehmste  Frànzeeschle/la mieux, le/la plus agréable
süüfer  Ditschsauber  Frànzeeschprope siiferer  Ditschsauberer  Frànzeeschplus propre dr/d/s siiferscht(a)  Ditschder/die/das sauberste  Frànzeeschle/la plus propre

[modifier] Préposition

[modifier] Pour un endroit

Préposition dans (lit).svg ìn  Ditschin  Frànzeeschdans
Préposition entre (lits).svg zwìscha  Ditschzwischen  Frànzeeschentre
Préposition derrière (lit).svg hìnter  Ditschhinter  Frànzeeschderrière
Préposition à côté (lit).svg nawa  Ditschneben  Frànzeeschà côté de
Préposition sur (lit).svg uf  Ditschauf  Frànzeeschsur
Préposition devant (lit).svg vor  Ditschvor  Frànzeeschdevant
Préposition sous (lit).svg unter  Ditschunter  Frànzeeschsous
Préposition autour (lit).svg um (... umma)  Ditschum (...herum)  Frànzeeschautour de
Préposition à travers (porte).svg dur  Ditschdurch  Frànzeeschà travers
Préposition hors (lit).svg üss  Ditschaus  Frànzeeschhors de
uf  Ditschnach  Frànzeeschà (avec mouvement, vers une ville)
zu  Ditschin  Frànzeeschà (immobile, dans une ville)
zu  Ditschzu  Frànzeeschchez (avec mouvement, vers une personne)
bi  Ditschbei  Frànzeeschchez (immobile, chez une personne)

[modifier] Pour se situer dans le temps

Préposition pendant.svg wahrend  Ditschwährend  Frànzeeschpendant
Préposition jusque.svg bis  Ditschbis  Frànzeeschjusque
Préposition depuis.svg zitter  Ditschseit  Frànzeeschdepuis

[modifier] Divers

mìt  Ditschmit  Frànzeeschavec
ohna  Ditschohne  Frànzeeschsans
fer  Ditschfür  Frànzeeschpour
gega  Ditschgegen  Frànzeeschcontre


[modifier] Adverbe

Un adverbe ne change jamais, c'est invariable.
Par exemple :

làngsàm  Ditschlangsam  Frànzeeschlentement
schnall  Ditschschnell  Frànzeeschvite
glich  Ditschgleich  Frànzeeschtout de suite
friahj  Ditschfrüh  Frànzeeschtöt
spot  Ditschspät  Frànzeeschtard
jetzt  Ditschjetzt  Frànzeeschmaintenant
sallamols  Ditschdamals  Frànzeeschà l'époque
friahjer  Ditschfrüher  Frànzeeschautrefois
ìmmer  Ditschimmer  Frànzeeschtoujours
nia  Ditschnie  Frànzeeschjamais
niamols  Ditschniemals  Frànzeeschjamais
sowiso  Ditschsowieso  Frànzeeschdans tous les cas
unbedìngt  Ditschunbedingt  Frànzeeschabsolument
wohrschins  Ditschwahrscheinlich  Frànzeeschprobablement
leider  Ditschleider  Frànzeeschmalheureusement
do  Ditschhier  Frànzeeschici
därt  Ditschdort  Frànzeesch

[modifier] Adverbes qui viennent d'un adjectif

scheen  Ditschschön  Frànzeeschjoliment
wiascht  Ditschhässlich  Frànzeeschvilainement, pas bien
fiin  Ditschfein  Frànzeeschavec finesse
grobb  Ditschgrob  Frànzeeschgrossièrement
lütt  Ditschlaut  Frànzeeschfort
arnscht  Ditschernst  Frànzeeschsérieusement
frìndlig  Ditschfreundlich  Frànzeeschamicalement
riahwig  Ditschruhig  Frànzeeschtranquillement
ummasunscht  Ditschumsonst  Frànzeeschgratuitement

[modifier] Adverbes qui viennent d'une préposition

Préposition ou adverbe parmi.svg derbii  Ditschdabei  Frànzeeschavec
Adverbe à travers.svg derdur  Ditschdadurch  Frànzeeschà travers
Thumb up icon.svg derfer  Ditschdafür  Frànzeeschpour (dans le sens : favorablement)
Thumb down icon.svg dergega  Ditschdagegen  Frànzeeschcontre (dans le sens : défavorablement)
Thumb down icon.svg derwìeder  Ditschdagegen  Frànzeeschcontre (dans le sens : défavorablement)

"derwìeder" se retrouve principalement dans l'expression : „'s ìsch derfer un derwìeder“  Frànzeesch"il y a du pour et du contre"

Adverbe à côté.svg dernawa  Ditschdaneben  Frànzeeschà côté
Adverbe ensuite.svg dernoh  Ditschdanach  Frànzeeschensuite
Adverbe de,en (prélever).svg dervu  Ditschdavon  Frànzeeschde là ou en (idée de prendre, prélever)
Préposition pendant.svg derwilscht  Ditschdaweil  Frànzeeschpendant ce temps
Adverbe en plus (ajouter).svg derzüe  Ditschdazu  Frànzeeschen plus
Adverbe entre.svg derzwìscha  Ditschdazwischen  Frànzeeschentre
Adverbe après (accroché).svg dràà  Ditschdaran  Frànzeeschdessus (dans le sens : accroché dessus)
À la maison.svg dheim  Ditschdaheim, zu Hause  Frànzeeschau domicile, à la maison
Adverbe d'en-haut.svg dràb  Ditschdavon (von oben)  Frànzeeschde là (idée d'enlever du dessus)
Adverbe par-dessus.svg drìwer  Ditschdarüber  Frànzeeschpar-dessus
Adverbe dedans.svg drii  Ditschdarein  Frànzeeschdedans (avec mouvement pour entrer)
Adverbe dessus.svg druf  Ditschdarauf  Frànzeeschdessus
Adverbe autour.svg drum  Ditschdarum  Frànzeeschautour

Aussi dans l'expression : „'s ìsch mìr drum“  Frànzeesch"ça m'intéresse, j'ai envie de ça"

Adverbe dessous.svg drunter  Ditschdarunter  Frànzeeschdessous
Adverbe dehors.svg drüss  Ditschdaraus  Frànzeeschdehors (avec mouvement pour sortir)


Adverbe à l'intérieur.svg dìnn  Ditschdarin  Frànzeeschdedans (immobile)
Adverbe à l'extérieur.svg duss  Ditschdraußen  Frànzeeschdehors (immobile)
Adverbe à travers.svg dura  Ditschdadurch  Frànzeeschà travers
Adverbe autour.svg drum umma  Ditschdrumherum  Frànzeeschtout autour
Adverbe en-haut.svg dowa  Ditschoben  Frànzeeschen-haut
Adverbe en-bas.svg dunta  Ditschunten  Frànzeeschen-bas
Adverbe vers le haut.svg uffa  Ditschhinauf  Frànzeeschvers le haut
Adverbe vers le bas.svg àwa  Ditschherab  Frànzeeschvers le bas

[modifier] Adverbes construits avec "wiis"

normàlerwiis  Ditschnormalerweise  Frànzeeschnormalement
teilwiis  Ditschteilweise  Frànzeeschpartiellement
güeterwiis  Ditschglücklicherweise  Frànzeeschheureusement
dummerwiis  Ditschdummerweise  Frànzeeschbêtement
bleederwiis  Ditschblöderweise  Frànzeeschbêtement
komischerwiis  Ditschkomischerweise  Frànzeeschétrangement
meegligerwiis  Ditschmöglicherweise  Frànzeesch~de façon plausible
momantawiis  Ditschabundzu/manchmal  Frànzeeschpar moments
üssnàhmswiis  Ditschausnahmsweise  Frànzeeschexceptionnellement

[modifier] Adverbes construits avec "ig"

züefallig  Ditschzufällich  Frànzeeschpar hasard
vìehmaßig  Ditschsehr stark  Frànzeeschterriblement
regelmaßig  Ditschregelmäßig  Frànzeeschrégulièrement
schrecklig  Ditschschrecklich  Frànzeescheffroyablement
gweehnlig  Ditschgewöhnlich  Frànzeeschhabituellement
andlig  Ditschendlich  Frànzeeschenfin
schliaßlig  Ditschschließlich  Frànzeeschfinalement
eiglig  Ditscheigentlich  Frànzeeschen fait
hàuiptsachlig  Ditschhauptsächlich  Frànzeeschprincipalement
wìrklig  Ditschwirklich  Frànzeeschvraiment
zìmlig  Ditschziemlich  Frànzeeschassez


[modifier] Comparatif et superlatif

Comme les adjectifs, les adverbes peuvent encore avoir d'autres formes : comparatif et superlatif.


  • Simple adverbe : As ragent vìel.  DitschEs regnet viel.  FrànzeeschIl pleut beaucoup.
  • Comparatif : As ragent mehr às gescht.  DitschEs regnet mehr als gestern.  FrànzeeschIl pleut plus qu'hier.
  • Superlatif : Morn sott's àm meischta ragna.  DitschMorgen sollte es am meistens regnen.  FrànzeeschDemain, il devrait pleuvoir le plus.


  • Simple adverbe : Ìch müeß làng uf dr Autobüs wàrta.  DitschIch muß lange aud den Bus warten.  FrànzeeschJe dois attendre longtemps l'autobus.
  • Comparatif : Ìch wàrt länger uf dr Autobüs às uf dr Zug.  DitschIch warte länger auf den Autobus als auf den Zug.  FrànzeeschJ'attends plus longtemps l'autobus que le train.
  • Superlatif : Àm längschta wàrtet ma z'Colmer.  DitschAm längsten wartet man in Colmar.  FrànzeeschOn attend le plus longtemps à Colmar.


Simple adverbe Comparatif Superlatif
güet  Ditschgut  Frànzeeschbien besser  Ditschbesser  Frànzeeschmieux àm beschta  Ditscham besten  Frànzeeschau mieux
schlacht  Ditschschlecht  Frànzeeschmal schlachter oder ärger  Ditschschlechter  Frànzeeschpire àm schlachtschta oder ärgschta  Ditscham schlechtesten  Frànzeeschau pire
wenig  Ditschwenig  Frànzeeschpeu weniger  Ditschweniger  Frànzeeschmoins àm wenigschta  Ditscham wenigsten  Frànzeeschau minimum
vìel  Ditschviel  Frànzeeschbeaucoup mehr  Ditschmehr  Frànzeeschplus àm meischta  Ditscham meisten  Frànzeescham meisten
kurz  Ditschkurz  Frànzeeschbrièvement kìrzer  Ditschkürzer  Frànzeeschplus brièvement àm kìrzschta  Ditscham kürzesten  Frànzeeschau plus bref
làng  Ditschlang  Frànzeeschlongtemps länger  Ditschlanger  Frànzeeschplus longtemps àm längschta  Ditscham längsten  Frànzeeschau plus long
spot  Ditschspät  Frànzeeschtard speeter  Ditschspäter  Frànzeeschplus tard àm speetschta  Ditscham spätesten  Frànzeeschau plus tard

[modifier] Genre

En alsacien, comme en allemand, il y a 3 genres.

[modifier] Masculin

dr Mànn

dr Mànn  Ditschder Mann  Frànzeeschl'homme
dr Hund  Ditschder Hund  Frànzeeschle chien
dr Knocha  Ditschder Knochen  Frànzeeschl'os
dr Korb  Ditschder Korb  Frànzeeschla corbeille
dr Wàga  Ditschder Wagen  Frànzeeschla voiture
dr Wii  Ditschder Wein  Frànzeeschle vin
dr Raga  Ditschder Regen  Frànzeeschla pluie
dr Bàch  Ditschder Bach  Frànzeeschle ruisseau
dr Mond  Ditschder Mond  Frànzeeschla lune
dr Butter  Ditschdie Butter  Frànzeeschle beurre
dr Garage  Ditschdie Garage  Frànzeeschle garage
dr Wurscht  Ditschdie Wurst  Frànzeeschla saucisse

[modifier] Féminin

d Fràui

d Fràui  Ditschdie Frau  Frànzeeschla femme
d Kàtz  Ditschdie Katze  Frànzeeschle chat
d Mìlch  Ditschdie Milch  Frànzeeschle lait
d Suppa  Ditschdie Suppe  Frànzeeschla soupe
d Kìschta  Ditschdie Kiste  Frànzeeschla caisse
d Blüema  Ditschdie Blume  Frànzeeschla fleur
d Schüel  Ditschdie Schule  Frànzeeschl'école
d Nàcht  Ditschdie Nacht  Frànzeeschla nuit
d Sunna  Ditschdie Sonne  Frànzeeschle soleil
d Zitt  Ditschdie Zeit  Frànzeeschle temps
d Schatta  Ditschder Schatten  Frànzeeschl'ombre

[modifier] Neutre

s Kìnd

s Kìnd  Ditschdas Kind  Frànzeeschl'enfant
s Kìnggala  Ditschdas Kaninchen  Frànzeeschle lapin
s Galriawla  Ditschdie Möhre  Frànzeeschla carotte
s Loch  Ditschdas Loch  Frànzeeschle trou
s Hüss  Ditschdas Haus  Frànzeeschla maison
s Dàch  Ditschdas Dach  Frànzeeschle toit
s Fascht  Ditschdas Fest  Frànzeeschla fête
s Wàsser  Ditschdas Wasser  Frànzeeschl'eau
s Biar  Ditschdas Bier  Frànzeeschla bière
s Watter  Ditschdas Wetter  Frànzeeschle temps

[modifier] Nombre

d Litt
  • Singulier
  • Pluriel


Dans le pluriel, tous les genres s'expriment avec le même article.
dr, d et s deviennent d

Exemples
Singulier Pluriel Ce qui change dans le mot
dr Küecha  Ditschder Kuchen  Frànzeeschle gâteau d Küecha  Ditschdie Kuchen  Frànzeeschles gâteaux rien
s Masser  Ditschdas Messer  Frànzeeschle couteau d Masser  Ditschdie Messer  Frànzeeschles couteaux
dr Schüeh  Ditschder Schuh  Frànzeeschla chaussure d Schüeh  Ditschdie Schuhe  Frànzeeschles chaussures
dr Besüecher  Ditschder Besucher  Frànzeeschle visiteur d Besüecher  Ditschdie Besucher  Frànzeeschles visiteurs
dr Büür  Ditschder Bauer  Frànzeeschle paysan d Büüra  Ditschdie Bauern  Frànzeeschles paysans + „a“ à la fin
d Fràui  Ditschdie Frau  Frànzeeschla femme d Fràuia  Ditschdie Frauen  Frànzeeschles femmes
d Kàtz  Ditschdie Katze  Frànzeeschle chat d Kàtza  Ditschdie Katzen  Frànzeeschles chats
s Kìnd  Ditschdas Kind  Frànzeeschl'enfant d Kìnder  Ditschdie Kinder  Frànzeeschles enfants + „er“ à la fin
s Fascht  Ditschdas Fest  Frànzeeschla fête d Faschter  Ditschdie Feste  Frànzeeschles fêtes
dr Wàga  Ditschder Wagen  Frànzeeschla voiture d Waga  Ditschdie Wagen  Frànzeeschles voitures à“ → „a“ au milieu
dr Bàuim  Ditschder Baum  Frànzeeschl'arbre d Baim  Ditschdie Bäume  Frànzeeschles arbres àui“ → „ai“ au milieu
dr Nàscht  Ditschder Ast  Frànzeeschla branche d Näscht  Ditschdie Äste  Frànzeeschles branches à“ → „ä“ au milieu
dr Nàgel  Ditschder Wagen  Frànzeeschla voiture d Neegel  Ditschdie Wagen  Frànzeeschles voitures à“ → „ee“ au milieu
d Saui  Ditschdie Sau  Frànzeeschle cochon d Säi  Ditschdie Säue  Frànzeeschles cochons au“ → „ä“ au milieu
dr Kopf  Ditschder Kopf  Frànzeeschla tête d Käpf  Ditschdie Köpfe  Frànzeeschles têtes o“ → „ä“ au milieu
d Tochter  Ditschdie Tochter  Frànzeeschla fille d Tächter  Ditschdie Töchter  Frànzeeschles filles
dr Vogel  Ditschder Vogel  Frànzeeschl'oiseau d Veegel  Ditschdie Vögel  Frànzeeschles oiseaux o“ → „ee“ au milieu
dr Ton  Ditschder Ton  Frànzeeschle ton d Teen  Ditschdie Töne  Frànzeeschles tons
dr Wurscht  Ditschdie Wurst  Frànzeeschla saucisse d Wìrscht  Ditschdie Würste  Frànzeeschles saucisses u“ → „ì“ au milieu
d Bruscht  Ditschdie Brust  Frànzeeschla poitrine ou le sein d Brìscht  Ditschdie Brüste  Frànzeeschles poitrines ou les seins
dr Suhn  Ditschder Sohn  Frànzeeschle fils d Seehn  Ditschdie Söhne  Frànzeeschles fils u“ → „ee“ au milieu
d Müüs  Ditschdie Maus  Frànzeeschla souris d Miis  Ditschdie Mäuse  Frànzeeschles souris üü“ → „ii“ au milieu
dr Büüch  Ditschder Bauch  Frànzeeschle ventre d Biich  Ditschdie Bäuche  Frànzeeschles ventres
d Küeh  Ditschdie Kuh  Frànzeeschla vache d Kiah  Ditschdie Kühe  Frànzeeschles vaches üe“ → „ia“ au milieu
dr Brüeder  Ditschder Bruder  Frànzeeschle frère d Briader  Ditschdie Brüder  Frànzeeschles frères
dr Hüet  Ditschder Hut  Frànzeeschle chapeau d Hiat  Ditschdie Hüte  Frànzeeschles chapeaux
d Fàrb  Ditschdie Farbe  Frànzeeschla couleur d Fàrwa  Ditschdie Farben  Frànzeeschles couleurs b“ → „w“ avant la fin
+ „a“ à la find
dr Mànn  Ditschder Mann  Frànzeeschl'homme d Manner  Ditschdie Männer  Frànzeeschles hommes à“ → „a“ ìn dr Mìttla
+ „er“ à la fin
dr Àppàràt  Ditschder Apparat  Frànzeeschl'appareil d Àppàrater  Ditschdie Apparate  Frànzeeschles appareils à“ → „a“ au milieu
+ „er“ à la fin
s Dorf  Ditschdas Dorf  Frànzeeschle village d Därfer  Ditschdie Dörfer  Frànzeeschles villages o“ → „ä“ au milieu
+ „er“ à la fin
s Loch  Ditschdas Loch  Frànzeeschle trou d Lächer  Ditschdie Löcher  Frànzeeschles trous
s Hüss  Ditschdas Haus  Frànzeeschla maison d Hiiser  Ditschdie Häuser‎  Frànzeeschles maisons ü“ → „ii“ au milieu
+ „er“ àm And
s Büech  Ditschdas Buch  Frànzeeschle livre d Biacher  Ditschdie Bücher  Frànzeeschles livres üe“ → „ia“ au milieu
+ „er“ à la fin
s Hüehn  Ditschdas Huhn  Frànzeeschla poule d Hiahner  Ditschdie Hühner  Frànzeeschles poules
s Gràb  Ditschdas Grab  Frànzeeschla tombe d Greewer  Ditschdie Gräber  Frànzeeschles tombes à“ → „ee“ au milieu
b“ → „w“ avant la fin
+ „er“ à la fin
(n'existe pas au singulier) d Litt  Ditschdie Leute  Frànzeeschles gens
(n'existe pas au singulier) d Feria  Ditschdie Ferien  Frànzeeschles vacances

[modifier] Cas

[modifier] Nominatif

  • Pour un sujet ou un attribut.
Dr Mànn kummt.  DitschDer Mann kommt.  FrànzeeschL'homme vient.
Wer kummt? Dr MannDitschWer kommt? Der Mann.  FrànzeeschQui vient ? L'homme.


[modifier] Accusatif

  • Pour un complément d'objet direct.
  • Après certains verbes (la plupart), toujours (par exemple : brüücha, froga - comme en allemand)
  • Après certaines prépositions, toujours : dur, fer, gega, ohna, um
  • Après certains verbes et prépositions, toujours (par exemple : wàrta uf, danka àn ...)
  • Après certains verbes et prépositions montrant un mouvement, un déplacement (par exemple : geh ìn ..., blìtza uf ..., schlupfa unter ..., ghèia ìn ...)


Ìch seh dr MànnDitschIch sehe den Mann.  FrànzeeschJe vois l'homme.
Ìch làuif dur dr WàldDitschIch gehe durch den Wald.  FrànzeeschJe marche à travers la forêt.
Ìch wàrt uf dr MànnDitschIch warte auf den Mann.  FrànzeeschJ'attends l'homme.
Ìch gàng ìn dr WàldDitschIch gehe in den Wald.  FrànzeeschJe vais dans la forêt.


[modifier] Datif

  • Pour un complément d'objet indirect.
  • Après certains verbes, toujours (par exemple : halfa, folga - comme en allemand)
  • Après certaines prépositions, toujours : üss, bi, mìt, noh, zitter, vu, zu
  • Après certains verbes et prépositions, toujours (par exemple : schàffa àn ... (ema Wark, par exemple))
  • Après certains verbes et prépositions montrant une localisation (par exemple : bliiwa ìn ..., schloofa uf ..., versteckt sìì unter ..., lànda uf ...)


Ìch gìbb's ìm MànnDitschIch gebe es dem Mann.  FrànzeeschJe le donne à l'homme.
Dr Hund folgt ìn sim MeischterDitschDer Hund folgt seinem Meister/Der Hund gehorcht seinem Herrchen/Frauchen  FrànzeeschLe chien obéit à son maître.
Ìch kumm mìt em MànnDitschIch komme mit dem Mann.  FrànzeeschJe viens avec l'homme.
Ìch schàff àm WàgaDitschIch arbeite am Wagen.  FrànzeeschJe travaille à la voiture.
Ìch blibb ìm WàgaDitschIch bleibe im Wagen.  FrànzeeschJe reste dans la voiture.


[modifier] pas de Génitif

En alsacien, comme en alémanique, il n'y a pas de génitif. A la place du génitif, on emploie le datif.

  • L'appartenance s'exprime avec la préposition vu ou, pour une personne, avec la préposition ìn devant et un adjectif possessif.
dr Korb vum Hund  Ditschder Korb des Hunds  Frànzeeschla corbeille du chien
dr Ààfàng vum Dorf  Ditschder Anfang des Dorfs  Frànzeeschle début du village
ìm Suhn si Wàga  Ditschdes Sohns Wagen  Frànzeeschla voiture du fils
ìm Kìnd sina Kàtz  Ditschdes Kinds Katze  Frànzeeschle chat de l'enfant
  • Certaines préposition, qui en allemand sont suivies du génitif, fonctionnent en alsacien / alémanique avec le datif : trotz, waga, wahrend
  • Exceptionnellement, on trouve quand même le génitif dans certains cas particuliers :
um Hìmmels Wìlla  Ditschum Himmels Willen  Frànzeeschpour l'amour du ciel
ìn Gottes Nàmma  Ditschin Gottes Namen  Frànzeeschau nom de Dieu
Zìnseszìns  DitschZinseszins  Frànzeeschintérêts composés

[modifier] Verbe

  • Infinitif: la forme la plus simple du verbe, sans conjugaison, telle qu'elle figure dans les dictionnaires.
  • Participe passé: avec l'auxiliaire sìì ou hàà, le participe passé est la forme avec laquelle on construit le passé composé (le temps du passé).
Exemples, et ce qui change dans le mot
Infinitif Participe passé au début au milieu à la fin
sìì  Ditschsein  Frànzeeschêtre gsìì  Ditschgewesen  Frànzeeschété g
hàà  Ditschhaben  Frànzeeschavoir ghàà  Ditschgehabt  Frànzeescheu g
wara  Ditschwerden  Frànzeeschdevenir worra  Ditschgeworden  Frànzeeschdevenu ar → orr
därfa  Ditschdürfen  Frànzeeschavoir le droit därfa  Ditschgedurft  Frànzeescheu le droit
känna  Ditschkönnen  Frànzeeschpouvoir känna  Ditschgekonnt  Frànzeeschpu
meega  Ditschmögen  Frànzeeschapprécier meega  Ditschgemocht  Frànzeeschapprécié
müeßa  Ditschmüssen  Frànzeeschdevoir müeßa  Ditschgemusst  Frànzeesch
wälla  Ditschwollen  Frànzeeschvouloir wälla  Ditschgewollt  Frànzeeschvoulu
bàda  Ditschbaden  Frànzeeschbaigner bàda  Ditschgebadet  Frànzeeschbaigné
bissa  Ditschbeißen  Frànzeeschmordre bìssa  Ditschgebissen  Frànzeeschmordu i → ì
bliiwa  Ditschbleiben  Frànzeeschrester blìewa  Ditschgeblieben  Frànzeeschresté ii → ìe
blìtza  Ditschspringen  Frànzeeschsauter blìtzt  Ditschgesprungen  Frànzeeschsauté a → t
brenna  Ditschbrennen  Frànzeeschbrûler brennt  Ditschgebrannt  Frànzeeschbrûlé a → t
brìnga  Ditschbringen  Frànzeeschapporter brocht  Ditschgebracht  Frànzeeschapporté ìng → och a → t
drucka  Ditschdrücken  Frànzeeschpresser druckt  Ditschgedrückt  Frànzeeschpressé a → t
dummela  Ditscheilen  Frànzeeschdépécher dummelt  Ditschgeeilt  Frànzeeschdépéché a → t
dunnera  Ditschdonnern  Frànzeeschtonner dunnert  Ditschgedonnert  Frànzeeschtonné a → t
expliziara  Ditscherklären  Frànzeeschexpliquer expliziart  Ditscherklärt  Frànzeeschexpliqué a → t
geh  Ditschgehen  Frànzeeschaller gànga  Ditschgegangen  Frànzeeschallé eh → àng a
gfàlla  Ditschgefallen  Frànzeeschplaire gfàlla  Ditschgefallen  Frànzeeschplu
ghèia  Ditschfallen  Frànzeeschtomber ghèit  Ditschgefallen  Frànzeeschtombé a → t
gniaßa  Ditschgenießen  Frànzeeschsavourer gnossa  Ditschgenossen  Frànzeeschsavouré iaß → oss
kàuifa  Ditschkaufen  Frànzeeschacheter kàuift  Ditschgekauft  Frànzeeschacheté a → t
kocha  Ditschkochen  Frànzeeschcuire kocht  Ditschgekocht  Frànzeeschcuit a → t
kumma  Ditschkommen  Frànzeeschvenir kumma  Ditschgekommen  Frànzeeschvenu
operiara  Ditschoperieren  Frànzeeschopérer operiart  Ditschoperiert  Frànzeeschopéré a → t
ploga  Ditschplagen  Frànzeeschtourmenter plogt  Ditschgeplagt  Frànzeeschtourmenté a → t
quaala  Ditschquälen  Frànzeeschtorturer quaalt  Ditschgequält  Frànzeeschtorturé a → t
tràga  Ditschtragen  Frànzeeschporter trajt  Ditschgetragen  Frànzeeschporté àg → aj a → t
tràuima  Ditschtraumen  Frànzeeschrêver tràuimt  Ditschgetraumt  Frànzeeschrêvé a → t
trìnka  Ditschtrinken  Frànzeeschboire trunka  Ditschgetrunken  Frànzeeschbu ì → u
turna  Ditschturnen  Frànzeeschfaire de la gymnastique turnt  Ditschgeturnt  Frànzeeschfaire de la gymnastique a → t
vergassa  Ditschvergessen  Frànzeeschoublier vergassa  Ditschvergessen  Frànzeeschoublié
verrota  Ditschverraten  Frànzeeschtrahir verrota  Ditschverraten  Frànzeeschtrahi
zàhla  Ditschzahlen  Frànzeeschpayer zàhlt  Ditschgezahlt  Frànzeeschpayé a → t
zìttra  Ditschzittern  Frànzeeschtrembler zìttert  Ditschgezittert  Frànzeeschtremblé tr → ter a → t
arnta  Ditschernten  Frànzeeschrécolter garnt  Ditschgeerntet  Frànzeeschrécolté g a → t
assa  Ditschessen  Frànzeeschmanger gassa  Ditschgegessen  Frànzeeschmangé g
(sich) eigena  Frànzeeschs'accorder (sìch) geigent  Frànzeeschaccordé g a → t
eitra  Ditscheitern  Frànzeeschinfecter geitert  Ditschgeeitert  Frànzeeschinfecté g a → t
erwa  Ditscherben  Frànzeeschhériter gerbt  Ditschgeerbt  Frànzeeschhérité g w → b a → t
fàhra  Ditschfahren  Frànzeeschconduire gfàhra  Ditschgefahren  Frànzeeschconduit g
fìscha  Ditschfischen  Frànzeeschpêcher gfìscht  Ditschgefischt  Frànzeeschpêché g a → t
fliaga  Ditschfliegen  Frànzeeschvoler gfloga  Ditschgeflogen  Frànzeeschvolé g ia → o
halfa  Ditschhelfen  Frànzeeschaider ghulfa  Ditschgeholfen  Frànzeeschaidé g a → u
hirota  Ditschheiraten  Frànzeeschépouser ghirota  Ditschgeheiratet  Frànzeeschépousé g
iawa  Ditschüben  Frànzeeschs'exercer giabt  Ditschgeübt  Frànzeeschs' ... exercé g w → b a → t
ìwla  Frànzeeschempirer gìwelt  Frànzeeschempiré g wl → wel a → t
joomra  Ditschjammern  Frànzeeschse lamenter gjoomert  Ditschgejammert  Frànzeeschs'être lamenté g mr → mer a → t
juwla  Ditschjubeln  Frànzeeschjubiler gjuwelt  Ditschgejubelt  Frànzeeschjubilé g wl → wel a → t
làuifa  Ditschlaufen  Frànzeeschcourir gloffa  Ditschgelaufen  Frànzeeschcouru g àuif → off
lawa  Ditschlegen  Frànzeeschvivre glabt  Ditschgelebt  Frànzeeschvécu g w → b a → t
liaga  Ditschlügen  Frànzeeschmentir gloga  Ditschgelogen  Frànzeeschmenti g ia → o
losa  Ditschlosen  Frànzeeschécouter glost  Ditschgelost  Frànzeeschécouté g a → t
màcha  Ditschmachen  Frànzeeschfaire gmàcht  Ditschgemacht  Frànzeeschfait g a → t
meina  Ditschmeinen  Frànzeeschcroire gmeint  Ditschgemeint  Frànzeeschcru g a → t
nahja  Ditschnähen  Frànzeeschcoudre gnahjt  Ditschgenäht  Frànzeeschcousu g a → t
opfra  Ditschgeopfert  Frànzeeschfaire une offrande gopfert  Ditschgeopfert  Frànzeeschfait une offrande g a → t
reda  Ditschreden  Frànzeeschparler gredt  Ditschgeredet  Frànzeeschparlé g a → t
renna  Ditschrennen  Frànzeeschcourir grennt  Ditschgerannt  Frànzeeschcouru g a → t
rutscha  Ditschrutschen  Frànzeeschglisser grutscht  Ditschgerutscht  Frànzeeschglissé g a → t
sàga  Ditschsagen  Frànzeeschdire gsajt  Ditschgesagt  Frànzeeschdit g àg → aj a → t
sah  Ditschsehen  Frànzeeschvoir gsah  Ditschgesehen  Frànzeeschvu g
sprìnga  Ditschspringen  Frànzeeschsauter gsprunga  Ditschgesprungen  Frànzeeschsauté g ì → u
süffa  Ditschsaufen  Frànzeeschboire (péjoratif ou animaux) gsoffa  Ditschgesoffen  Frànzeeschbu (péjoratif ou animaux) g ü → o
wàndla  Ditschumziehen  Frànzeeschdéménager gwàndelt  Ditschumgezogen  Frànzeeschdéménagé g dl → del a → t
wìssa  Ditschwissen  Frànzeeschsavoir gwìsst  Ditschgewusst  Frànzeeschsu g a → t

La règle, à Mulhouse, est souvent "le plus simple, le mieux". Le participe passé en est apparemment un bon exemple.

Il y a principalement deux possibilités :

  • Si on peut simplement ajouter un "g" au début du verbe, alors le participe passé commence avec un "g".
  • Si le verbe précédé d'un "g" n'est pas facile à prononcer, alors le participe passé commence comme le verbe. (A Mulhouse on ne dit pas "ge" au début du participe passé.)


Autres possibilités :

  • àmüsiart, expliziart, explodiart, flàttiart, funktionniart, normàlisiart, operiart... sont des exceptions. Les verbes qui finissent en "iara" et qui sont d'origine étrangère ne ne font pas précéder d'un "g". Mais là il y a encore des exceptions dans l'exception : schàngschiara → gschàngschiart.
  • Les verbes avec une particule séparable suivent une règle spécifique.


Au cas où le verbe a une particule séparable, alors cette particule s'ajoute simplement au début du participe passé.

  • gaa  Ditschgeben  FrànzeeschdonnerParticipe passé : gaa  Ditschgegeben  Frànzeeschdonné
  • ààgaa  Ditschangeben  Frànzeeschindiquer
ar gìtt àà  Ditscher gibt an  Frànzeeschil indiquePassé composé : ar hàt ààgaa  Ditscher hat angegeben  Frànzeeschil a indiqué
  • igaa  Ditscheingeben  Frànzeeschdonner, entrer
ar gìtt i  Ditscher gibt ein  Frànzeeschil donne, il entrePassé composé : ar hàt igaa  Ditscher hat eingegeben  Frànzeeschil a donné, entré
  • üssgaa  Ditschausgeben  Frànzeeschdépenser
ar gìtt üss  Ditscher gibt aus  Frànzeeschil dépensePassé composé : ar hàt üssgaa  Ditscher hat ausgegeben  Frànzeeschil a dépensé


  • màcha  Ditschmachen  FrànzeeschfaireParticipe passé : gmàcht  Ditschgemacht  Frànzeeschfait
  • ààmàcha  Ditschanmachen  Frànzeeschallumer
ar màcht àà  Ditscher macht an  Frànzeeschil allumePassé composé : ar hàt ààgmàcht  Ditscher hat angemacht  Frànzeeschil a allumé
  • imàcha  Ditscheinmachen???  Frànzeeschmettre en conserves
ar màcht i  Frànzeeschil met en conservesPassé composé : ar hàt igmàcht  Frànzeeschil a mis en conserves
  • üssmàcha  Ditschausmachen  Frànzeeschorganiser
ar màcht üss  Ditscher macht aus  Frànzeeschil organisePassé composé : ar hàt üssgmàcht  Ditscher hat ausgemacht  Frànzeeschil a organisé


  • schriiwa  Ditschschreiben  FrànzeeschécrireParticipe passé : gschrìewa  Ditschgeschrieben  Frànzeeschécrit
  • ààschriiwa  Ditschanschreiben  Frànzeeschinscrire (de manière publique)
ar schribt àà  Ditscher schreibt an  Frànzeeschil inscrit (de manière publique)Passé composé : ar hàt ààgschrìewa  Ditscher hat angeschrieben  Frànzeeschil a inscrit (de manière publique)
  • ischriiwa  Ditscheinschreiben  Frànzeeschinscrire (au sens bureaucratique)
ar schribt i  Ditscher schreibt ein  Frànzeeschil inscrit (au sens bureaucratique)Passé composé : ar hàt igschrìewa  Ditscher hat eingeschrieben  Frànzeeschil a inscrit (au sens bureaucratique)
  • üssschriiwa  Ditschauschreiben  Frànzeeschécrire en entier
ar schribt üss  Ditscher schreibt aus  Frànzeeschil écrit en entierPassé composé : ar hàt üssgschrìewa  Ditscher hat ausgeschrieben  Frànzeeschil a écrit en entier


Dans le cas d'une particule inséparable, on n'ajoute pas de "g".

  • ar erleest  Ditscher erlöst  Frànzeeschil délivrePassé composé : ar hàt erleest  Ditscher hat erlöst  Frànzeeschil a délivré
  • ar ersetzt  Ditscher ersetzt  Frànzeeschil remplacePassé composé : ar hàt ersetzt  Ditscher hat ersetzt  Frànzeeschil a remplacé
  • ar entscheidet  Ditscher entscheidet  Frànzeeschil décidePassé composé : ar hàt entscheida  Ditscher hat entschieden  Frànzeeschil a décidé
  • ar ìwerholt  Ditscher überholt  Frànzeeschil dépassePassé composé : ar hàt ìwerholt  Ditscher hat überholt  Frànzeeschil a dépassé
  • ar ìwersetzt  Ditscher übersetzt  Frànzeeschil traduitPassé composé : ar hàt ìwersetzt  Ditscher hat übersetzt  Frànzeeschil a traduit
  • ar ìwertriibt  Ditscher übertreibt  Frànzeeschil exagèrePassé composé : ar hàt ìwertrìewa  Ditscher hat übertrieben  Frànzeeschil a exagéré
  • ar unterschribt  Ditscher unterschreibt  Frànzeeschil signePerfekt: ar hàt unterschrìewa  Ditscher hat unterschrieben  Frànzeeschil a signé
  • ar unterstìtzt  Ditscher unterstützt  Frànzeeschil soutientPerfekt: ar hàt unterstìtzt  Ditscher hat unterstützt  Frànzeeschil a soutenu
  • ar urteilt  Ditscher urteilt  Frànzeeschil jugePassé composé : ar hàt urteilt  Ditscher hat urteilt  Frànzeeschil a jugé
  • ar verlàuift  Ditscher schmelzt  Frànzeeschil fondPassé composé : ar ìsch verloffa  Ditscher hat geschmolzen  Frànzeeschil a fondu

Dans ces cas, on n'ajoute pas de g, même pas au début des participes passés où la première lettre fait qu'on ajouterait normalement un "g" devant (par exemple "e" ou "i", comme dans "ersetzt" ou "ìwersetzt").


Barely visible warning.svg Le "gh" se prononce "k" ou "kh". (Et de toute façon, l'alsacien marque peu la différence entre les consonnes douces et dures, comme b - p, d - t, g - k; par contre, on marque mieux la différence entre r - ch et w - v ou f.)

  • gheera  Ditschgehören  Frànzeeschappartenir (IPA /ˈkheːʁa/)
ghèia  Ditschfallen  Frànzeeschtomber (IPA /ˈkɛɪ̯a/)
  • gheißa  Ditschgeheißen  Frànzeeschappelé (IPA /ˈkhaɪ̯sa/)
ghirota  Ditschgeheiraten  Frànzeeschmarié (IPA /ˈkhiʁo:ta/)
gholt  Ditschgeholt  Frànzeeschcherché, récupéré (IPA /ˈkho:lt/)


[modifier] Auxiliaires

sìì  Ditschsein  Frànzeeschêtre
hàà  Ditschhaben  Frànzeeschavoir
wara  Ditschwerden  Frànzeeschdevenir
düe  Ditschtun  Frànzeeschfaire


[modifier] Verbes modaux

därfa  Ditschdürfen  Frànzeeschavoir le droit
känna  Ditschkönnen  Frànzeeschpouvoir
meega  Ditschmögen  Frànzeeschapprécier
müeßa  Ditschmussen  Frànzeeschdevoir
solla  Ditschsollen  Frànzeeschdevoir
wälla  Ditschwollen  Frànzeeschvouloir


[modifier] Redondance

La redondance est un phénomène typiquement alémanique, ça se produit quand certains verbes particuliers (geh un kumma) introduisent un deuxième verbe.

Les verbes geh et kumma ont une forme courte : ge et ku, qui doit être dite en plus devant un deuxième verbe.


ìch gàng ge fìscha  Ditschich gehe fischen  Frànzeeschje vais pêcher

ìch kumm ku lüega  Ditschich komme zum anschauen  Frànzeeschje viens voir

Barely visible warning.svg Sans la redondance, la phrase serait complètement fausse : ìch gàng fìscha, ìch kumm lüega

[modifier] Temps

[modifier] Mode indicatif

[modifier] Présent

Le présent est le temps qui décrit ce qui se passe maintenant.

ìch glàuib  Ditschich glaube  Frànzeeschje crois Anglisch I believe
ìch koch  Ditschich koche  Frànzeeschje cuisine Anglisch I cook
ìch gàng  Ditschich gehe  Frànzeeschje vais Anglisch I go
ìch bì do  Ditschich bin da  Frànzeeschje suis là Anglisch I am here        (maintenant, aujourd'hui, cette année...)

[modifier] Présent, forme continue

La forme continue est un présent qui se construit avec l'auxiliaire düe et avec l'infinitif du verbe.
Ca ne marche pas forcément avec tous les verbes, le sens doit convenir (ìch düe heißa, ìch düe wìssa).

ìch düe kocha  Ditschich koche  Frànzeeschje suis en train de cuisiner Anglisch I am cooking
ìch düe wàrta  Ditschich warte  Frànzeeschje suis en train d'attendre Anglisch I am waiting
ìch düe losa  Ditschich lose  Frànzeeschje suis en train d'écouter Anglisch I am listening        (maintenant, à cet instant précis...)

[modifier] Passé

En alsacien et en alémanique, il n'existe pas de prétérit (ou passé simple) : ìch war

Le passé s'exprime par le passé composé.

[modifier] Passé composé

Le passé composé est le temps du passé.
Il se construit avec un auxilliaure (sìì ou hàà) et avec le participe passé du verbe.

ìch bì gsìì  Ditschich bin gewesen  Frànzeeschj'ai été Anglisch I have been
ìch hà kocht  Ditschich habe gekocht  Frànzeeschj'ai cuisiné Anglisch I have cooked        (gescht, letscht Johr...)


[modifier] Futur I

Le futur I (futur simple) se construit avec l'auxiliaire wara et l'infinitif du verbe.

ìch wìrr kocha  Ditschich werde kochen  Frànzeeschje cuisinerai Anglisch I will cook


En français, on utilise ce futur pour décrire une action à venir.
En alsacien, ce genre d'action à venir peut généralement être décrite par le présent.

Ìch koch Sürkrütt, morn.  DitschIch werde morgen Sauerkraut kochen.  FrànzeeschJe cuisinerai de la choucroute, demain.


En alsacien, ce futur I signifie plutôt une possibilité, ou un espoir.

Ar wìrd wohrschins kumma.  DitschEr wird wahrscheinlich kommen.  FrànzeeschIl va probablement venir.
Ar wìrd kumma, hoffentlig!  DitschEr wird hoffentlich kommen!  FrànzeeschIl va venir, j'espère !

[modifier] Plus-que-parfait (Passé dans le passé)

Le plus-que-parfait décrit une action (1) qui était terminée, à un moment (2) dans le passé.

Autrement dit, l'action du passé (1) était encore avant le moment (2), et ce moment (2) appartient lui-même déjà au passé. Ce moment (2) n'a d'ailleurs pas forcément besoin d'être exprimé.

  • Ìch hà àbgnumma ghàà (1), vor sechs Monet (2).
  DitschIch hatte abgenommen, vor sechs Monaten.  FrànzeeschJ'avais maigri, il y a six mois.
  • Sa sìn ààkumma gsìì (1), gescht àn dara Zitt (2).
  DitschSie waren angekommen, gestern an dieser Zeit.  FrànzeeschIls étaient arrivés, hier à la même heure.
  • Ar hàt ebbis gfunda ghàà (1).
  DitschEr hatte etwas gefunden.  FrànzeeschIl avait trouvé quelque chose.


Comparaison avec d'autres langues

ìch hà's gmàcht ghàà  Ditschich hatte es gemacht  Frànzeeschje l'avais fait Anglisch I had done it

[modifier] Futur II (Passé dans le futur)

Le futur II (futur antérieur) décrit une action (1) qui est terminée, à un moment (2) dans le futur.

Autrement dit, l'action du passé (1) est avant le moment (2), et ce moment (2) est encore à venir.

Mais, comme avec le futur I, l'action (1) est ici plus à considérer comme une possibilité, plutôt que quelque chose qui va vraiment se réaliser dans le futur.

  • Ìch wìrr àbgnumma hàà (1), ìn sechs Monet (2).
  DitschIch werde abgenommen haben, in sechs Monaten.  FrànzeeschJ'aurai maigri, dans six mois.
  • Ar wìrd's gfunda hàà (1).
  DitschEr wirs es gefunden haben.  FrànzeeschIl l'aura trouvé.
  • Sa wara ààkumma sìì (1), morn àn dara Zitt (2).
  DitschSie werder angekommen sein, morgen an dieser Zeit.  FrànzeeschIls seront arrivés, demain à la même heure.
  • Sa wara ààkumma sìì (1), hoffentlig!
  DitschSie werden hoffentlich angekommen sein!  FrànzeeschPourvu qu'ils soient arrivés !


Pour une chose qui se réalisera avec certitude dans le futur, et qui dans ce futur sera terminée, on utilise le passé composé :

  • Àm naachscha Wiahnachta han mìr s Hüss àbzàhlt (zitter a pààr Wucha). = sìcher, ìn dr Züekunft → Perfekt
  FrànzeeschAu prochain Noël, nous aurons remboursé la maison.
  • Àm naachscha Wiahnachta wara mìr s Hüss àbzàhlt hàà (hoffentlig!) = a Meegligkeit, ìn dr Züekunft → Futur II
  FrànzeeschAu prochain Noël, espérons que nous aurons remboursé la maison !


Comparaison avec le futur I et le présent

  • Àn dr naachscha Wiahnachta kummt dr Suhn. = certitude, dans le futur → présent
  • Àn dr naachscha Wiahnachta wìrd wohrschins dr Suhn kumma. = possibilité dans le futur → futur I (futur simple)


Comparaison avec d'autres langues

ìch wìrr's gmàcht hàà  Ditschich werde es gemacht haben  Frànzeeschje l'aurai fait Anglisch I will have done it

[modifier] Mode subjonctif

[modifier] Subjonctif I

On utilise le subjonctif I quand quelque chose n'est pas sûr ou pas vrai, ou pour exprimer des choses qu'on répète après les avoir entendues.

  • Ce qui n'est pas forcément sûr / vrai :

Ar giang, schiint's.  DitschEr ginge, anscheinend.  FrànzeeschIl s'en irait, paraît-il.
Ar sèig krànk... weisch dü ebbis dervu?  DitschEr sei krank... weißt du etwas davon?  FrànzeeschIl serait malade... en sais-tu quelqhe chose ?
Ar häig jetzt Àrwet gfunda! Wer glàuibt denn dàs?  DitschEr hätte jetzt Arbeit gefunden! Wer glaubt denn das?  FrànzeeschIl aurait maintenant trouvé du travail ! Qui va donc croire ça ?

  • Ce qui est répété :

Ma verzeehlt àss ar giang.  DitschMan erzählt dass er ginge.  FrànzeeschOn raconte qu'il s'en irait.
Ìch hà gheert, ar sèig krànk.  DitschIch habe gehört, er sei krank.  FrànzeeschJ'ai entendu qu'il serait malade.
Sa sàga àss ar Àrwet gfunda häig.  DitschSie sagen dass er Arbeit gefunden habe/hätte.  FrànzeeschIls disent qu'il aurait trouvé du travail.


Ces exemples montrent une forme sans auxiliaire, qui n'existe que pour certains verbes forts :

sèig  Ditschsei  Frànzeeschserait
häig  Ditschhabe  Frànzeeschaurait
wart  Ditschwäre  Frànzeeschserait


därft  Ditschdürfte  Frànzeeschaurait le droit de
kännt  Ditschkönnte  Frànzeeschpourrait
mächt  Ditschmöchte  Frànzeeschaimerait
müeßt  Ditschmüsste  Frànzeeschdevrait
sott  Ditschsollte  Frànzeeschdevrait
wott  Ditschwollte  Frànzeeschvoudrait


brüücht  Ditschbräuchte  Frànzeeschaurait besoin de
giang  Ditschginge  Frànzeeschirait
kam  Ditschkäme  Frànzeeschviendrait
nahmt  Ditschnähme  Frànzeeschprendrait
trauit  Ditschwagte  Frànzeeschoserait
wusst  Ditschwüsste  Frànzeeschsaurait
etc.


Pour les autres verbes, il y a une autre solution :

On peut aussi construire le subjonctif I avec l'auxiliaire dat et l'infinitif du verbe. Cette forme avec dat est possible avec tous les verbes, donc elle est plus répandue.

ar dat geh  Ditscher würde gehen  Frànzeeschil irait
ar dat assa  Ditscher würde essen  Frànzeeschil mangerait
ar dat schlofa  Ditscher würde schlafen  Frànzeeschil dormirait

Ar dat geh, schiint's.  DitschEr würde gehen, scheint es.  FrànzeeschIl s'en irait, paraît-il.
Ar dat krànk sìì... weisch dü ebbis dervu?  DitschEr sei krank... weißt du etwas davon?  FrànzeeschIl serait malade... en sais-tu quelque chose ?


Ma verzeehlt àss ar dat geh.  DitschMan erzählt dass er ginge.  FrànzeeschOn raconte qu'il s'en irait.
Ìch hà gheert, ar dat krànk sìì.  DitschIch habe gehört, er sei krank.  FrànzeeschJ'ai entendu qu'il serait malade.

Par contre, ce dernier cas (dans le passé) ne peut pas être transcrit avec dat : Ar dat jetzt Àrwet gfunda hàà.
Ce serait compréhensible, on ne dit jamais ainsi, la phrase deviendrait trop compliquée.

[modifier] Subjonctif II

Le subjonctif II (conditionnel) décrit une chose qui serait possible, sous certaines conditions.

Le subjonctif II s'utilise typiquement dans les phrases qui ont une proposition subordonnée avec wenn.


[modifier] Subjonctif II présent

Le subjonctif II présent (conditionnel présent) décrit une possibilité dans le présent.


ar war, ar hat, ar giang... wenn's jetzt dr Fàll war  Ditscher wäre, er hätte, er würde... wenn es jetzt der Fall wäre  Frànzeeschil serait, il aurait, il irait... si c'était maintenant le cas

ìch war froh, wenn's güet war  Ditscher wäre froh, wenn es gut wäre  Frànzeeschil serait content, si c'étais bien

ar hat Miahj, wenn ar dàs allei wott màcha  Ditscher hätte Mühe, wenn er das allein machen wollte  Frànzeeschil aurait du mal, s'il voulait faire ça seul


Barely visible warning.svg Le subjonctif II présent ressemble beaucoup au subjonctif I, mais pas pour les verbes sìì et hàà ; pour ces deux verbes, ces deux temps sont complètement différents.

Subjonctif I : ìch sèig, ìch häig
Subjonctif II présent : ìch war, ìch hat


Pour beaucoup de verbes, on construit aussi souvent le subjonctif II présent avec l'auxiliaire dat et l'infinitif du verbe.

ìch dat froh sìì (ìch war froh)  Ditschich würde froh sein (ich wäre froh)  Frànzeeschje serais content

ar dat Miahj hàà (ar hat Miahj)  Ditscher würde Mühe haben (er hätte Mühe)  Frànzeeschil aurait du mal

mìr datta geh (mìr giangta)  Ditschwir würden gehen (wir gingen)  Frànzeeschnous irions

dü datsch dàs wìssa (dü wuschtsch dàs), wenn dü gloost hatsch  Ditschdu würdest das wissen (du wüsstest das), wenn du zugehört hättest  Frànzeeschtu le saurais, si tu avais écouté

Barely visible warning.svg Mais c'est plus joli avec dat, quand les deux formes existent.


ìch dat assa  Ditschich würde essen  Frànzeeschje mangerais

ìch dat bliiwa  Ditschich würde bleiben  Frànzeeschje resterais
ìch dat lüega  Ditschich würde schauen  Frànzeeschje regarderais
ìch dat schlofa  Ditschich würde schlafen  Frànzeeschje dormirais

    → peuvent seulement être exprimés avec dat, il n'existe pas d'autre forme.
[modifier] Encore une forme particulière, avec „igt“ à la fin

(pour le subjontif I et le subjontif II présent)

  • ìch war - ìch wartigt  Ditschìch wäre  Frànzeeschje serais
  • ìch därft - ìch därftigt  Ditschich dürfte  Frànzeeschj'aurais le droit
  • ar kännt - ar känntigt  Ditscher könnte  Frànzeeschil pourrait
  • ìch mächt - ìch mächtigt  Ditschich möchte  Frànzeeschj'aimerais
  • ar müeßt - ar miaßtigt  Ditscher müsste  Frànzeeschil devrait
  • dü sottsch - dü sottigtsch  Ditschdu solltest  Frànzeeschtu devrais
  • ìch wott - ìch wottigt  Ditschich wollte (ich würde wollen)  Frànzeeschje voudrais
  • dü brüüchtsch - dü brüüchtigscht  Ditschdu bräuchtest (du würdest brauchen)  Frànzeeschtu aurais besoin
  • ìch kam - ìch kamtigt  Ditschich käme  Frànzeeschje viendrais
  • du nahmtsch - dü nahmtigtsch  Ditschdu nähmest  Frànzeeschtu prendrais
  • ìch trauit - ìch trauitigt  Ditschich wagte (ich würde wagen)  Frànzeeschj'oserais
  • ar wusst - ar wusstigt  Ditscher wüsste  Frànzeeschil saurait
  • ...

Pour les verbes qui acceptent la forme simple (sans dat), il peut aussi exister une forme avec igt à la fin.
Apparemment, ce serait typiquement colmarien, mais à Mulhouse on l'entend aussi.
Ca existe seulement pour les personnes du singulier : ìch, dü, ar/sa/as (oder: dr Mànn, a Hüss, usw).

  • Possibilité 1

Quand la forme simple (avec ou non t à la fin) n'est pas claire à l'oreille, alors on préfère ajouter igt. Par exemple :

  • „ar trauitigt nìt allei geh“ àstàtt „ar trauit nìt allei geh“ (denn „trauit“ gliich wia s Präsens)
  • „ar brüüchtigt“ àstàtt „ar brüücht“ (denn „brüücht“ gliich wia s Präsens)
  • „ìch nahmt a Autobüs“, àwer „ìch nahmtigt Feria“ (denn scheener zum Heera)
  • „ar därftigt do schlofa“ àstàtt „ar därft do schlofa“ (denn scheener zum Heera)


  • Possibilité 2

Avec igt c'est encore moins sûr, encore plus soumis à condition.

Sûr (présent) Un peu incertain Très incertain
ar kààt (sìcher) ar kännt (wohrschins) ar känntig (vìllìcht a Mol)
ìch wìll (unbedìngt) ìch wott (garn) ìch wottigt (àwer ìch traui küüm froga... àlso numma wenn's niama steert)
ar soll jetzt kumma, sunscht steibt's! ar sott jetzt kumma, wenn'r noch a Plàtz wìll hàà ar sottigt jetzt kumma, àwer wohrschins hàt si Zug Verspeetung...
[modifier] Subjonctif II passé

Le subjonctif II passé décrit une possibilité dans le passé. Il se construit avec l'auxiliaire sìì ou hàà au subjonctif et avec le participe passé du verbe.

  • avec sìì (→ war, au subjonctif)

ar war gsìì  Ditscher wäre gewesen  Frànzeeschil aurait été
ar war gànga  Ditscher wäre gegangen  Frànzeeschil serait allé
ar war kumma  Ditscher wäre gekommen  Frànzeeschil serait venu

ar war gànga, wenn ar do gsìì war  Ditscher wäre gegangen, wenn er hier gewesen wäre  Frànzeeschil serait allé, s'il avait été ici
ar war kumma, wenn ar Zitt ghàà hat  Ditscher wäre gekommen, wenn er Zeit gehabt hätte  Frànzeeschil serait venu, s'il avait eu le temps


  • avec hàà (→ hat, au subjonctif)

ar hat ghàà  Ditscher hätte gehabt  Frànzeeschil aurait eu
ar hat gsunga  Ditscher hätte gesungen  Frànzeeschil aurait chanté
ar hat gassa  Ditscher hätte gegessen  Frànzeeschil aurait mangé

ar hat gsunga, wenn ar s Liad kennt hat  Ditscher hätte gesungen, wenn er das Lied gekannt hätte  Frànzeeschil aurait chanté, s'il avait connu la chanson
ar hat gassa, wenn ebbis ìm Taller gsìì war  Ditscher hätte gegessen, wenn etwas im Teller gewesen wäre  Frànzeeschil aurait mangé, s'il y avait eu quelque chose dans l'assiette
..., wenn'r hat kännta  Ditsch..., wenn er gekonnt hätte  Frànzeesch..., s'il avait pu
..., wenn'r hat wotta  Ditsch..., wenn er gewollt hätte  Frànzeesch..., s'il avait voulu
..., wenn'r dàs gwusst hat  Ditsch..., wenn er das gewusst hätte  Frànzeesch..., s'il avait su ça
ar hat a Auto kàuift, wenn'r Gald ghàà hat  Ditscher hätte ein Auto gekauft, wenn er Geld gehabt hätte  Frànzeeschil aurait acheté une auto, s'il avait eu de l'argent


Dans ce cas (au passé), dat ne peut pas être employé : ar dat a Auto kàuift hàà


Barely visible warning.svg Dans cette forme, on utilise généralement le participe passé du verbe. Mais il y a des exceptions :

Indicatif, passé composé Subjonctif II passé
ar hàt wälla - ar hat wotta
ar hàt gwìsst - ar hat gwusst

[modifier] Mode impératif

On utilise l' impératif pour exprimer un ordre, une prière ou un conseil.

gàng!  Ditschgeh!  Frànzeeschva !
kumm!  Ditschkomm!  Frànzeeschviens !
hàlt!  DitschHalt/Stopp!  Frànzeescharrête !
wàrta!  Ditschwarte!  Frànzeeschattendez !

lüega mìr!  Ditschschauen wir mal!/Mal sehen  Frànzeeschregardons !
wàrta Sa, wenn's bliabt!  Ditschwarten Sie, bitte!  Frànzeeschattendez, s'il-vous-plaît ! (sehr heeflig)


Il existe encore une autre possibilité pour exprimer un ordre, avec màcha àss:

màch àss dü ebbis lehrsch!  Ditschmache dass du etwas lernst!  Frànzeeschtâche d'apprendre quelque chose !
màch àss ar do ìsch!  Ditschmache dass er da ist!  Frànzeeschfais en sorte qu'il soit là !
màcha àss ìhr Gald han!  Ditschmachen dass ihr Geld haben!  Frànzeeschtâchez d'avoir de l'argent !

[modifier] Passif

On utilise le passif quand le sujet de la phrase n'est pas important. C'est le complément d'objet de la phrase qui importe.

Dans le passif, l'ordre est inversé, le complément d'objet devient le sujet.


Dr Koffer ìsch gschlossa.  DitschDer Koffer ist geschlossen.  FrànzeeschLe coffre est fermé. (= Ebber hàt dr Koffer gschlossa.)

Dr Koffer wìrd gschlossa.  DitschDer Koffer wird geschlossen.  FrànzeeschOn ferme le coffre. (= Ebber schliaßt dr Koffer.)

's ìsch do gschrìewa.  DitschEs ist hier geschrieben.  FrànzeeschC'est écrit ici. (= Ebber hàt's do gschrìewa.)

's wìrd do gschrìewa.  DitschEs wird hier geschrieben.  FrànzeeschCa s'écrit ici. (= Ebber schribt's do, vìllìcht noch ìn dr Züekunft.)


Mais un sujet peut quand même être ajouté dans la phrase. (= Mais on peut quand même ajouter un sujet dans la phrase.)

D Bibel ìsch vum Gutenberg druckt worra.  DitschDie Bibel wurde von Gutenberg gedruckt.  FrànzeeschLa bible a été imprimée par Gutenberg. (= Dr Gutenberg hàt d Bibel druckt.)

[modifier] Verbe dans la structure de la phrase

[modifier] Quand deux verbes sont utilisés ensemble

Deux verbes ensemble
Infinitivf Présent Passé composé Proposition subordonnée
därfa lüega
  Ditschschauen dürfen
  Frànzeeschavoir le droit de regarder
ar därft lüega
  Ditscher darf schauen
  Frànzeeschil a le droit de regarder
ar hàt därfa lüega
  Ditscher hat schauen dürfen
  Frànzeeschil a eu le droit de regarder
da, wo därft lüega
  Ditschdieser, der schauen darf
  Frànzeeschcelui qui a le droit de regarder
känna schlofa
  Ditschschlafen können
  Frànzeeschpouvoir dormir
ar kààt schlofa
  Ditscher kann schlafen
  Frànzeeschil peut dormir
ar hàt känna schlofa
  Ditscher hat schlafen können
  Frànzeeschil a pu dormir
da, wo kààt schlofa
  Ditschdieser, der schlafen kann
  Frànzeeschcelui qui peut dormir
loh ghèia
  Ditschfallen lassen
  Frànzeeschlaisser tomber
ar losst's ghèia
  Ditscher lässt es fallen
  Frànzeeschil le laisse tomber
ar hàt's loh ghèia
  Ditscher hat es fallen lassen
  Frànzeeschil l'a laissé tomber
da, wo's losst ghèia
  Ditschdieser, der es fallen lässt
  Frànzeeschcelui qui le laisse tomber
wälla màcha
  Ditschmachen wollen
  Frànzeeschvouloir faire
ar wìll's màcha
  Ditscher will es machen
  Frànzeeschil veut le faire
ar hàt's wälla màcha
  Ditscher hat es machen wollen
  Frànzeeschil a voulu le faire
da, wo's wìll màcha
  Ditschdieser, der es machen will
  Frànzeeschcelui qui veut le faire
trauia reda
  Ditschzu reden trauen/zu reden wagen
  Frànzeeschoser parler
ar trauit reda
  Ditscher traut sich zu reden/er wagt zu reden
  Frànzeeschil ose parler
ar hàt trauia reda
  Ditscher hat sich getraut zu reden/er hat zu reden gewagt
  Frànzeeschil a osé parler
da, wo trauit reda
  Ditschdieser, der sich traut zu reden/der zu reden wagt
  Frànzeeschcelui qui ose parler
müeßa geh
  Ditschgehen müssen
  Frànzeeschdevoir partir
ar müeß geh
  Ditscher muss gehen
  Frànzeeschil doit partir
ar hàt müeßa geh
  Ditscher hat gehen müssen
  Frànzeeschil a dû partir
da, wo müeß geh
  Ditschdieser, der gehen muß
  Frànzeeschcelui qui doit partir
mächta (meega) kumma
  Ditschmöchte/mag kommen
  Frànzeeschaimer venir
ar mächt kumma
  Ditscher möchte/mag kommen
  Frànzeeschil a envie de venir
ar hàt mächta kumma
  Ditscher hat kommen mögen/möchten
  Frànzeeschil a voulu venir
da, wo mächt kumma
  Ditschdieser, der kommen mag/möchte
  Frànzeeschcelui qui a envie de venir
heera schrèia
  Ditschschreien hören
  Frànzeeschentendre crier
ar heert schrèia
  Ditscher hört schreien
  Frànzeeschil entend crier
ar hàt heera schrèia
  Ditscher hat schreien gehört
  Frànzeeschil a entendu crier
da, wo heert schrèia
  Ditschdieser, der schreien hört
  Frànzeeschcelui qui entend crier


Un autre exemple de proposition subordonnée :
wenn ma därft lüega  Ditschwenn man schauen darf  Frànzeeschsi on a le droit de regarder
wenn ma kààt schlofa  Ditschwenn man schlafen kann  Frànzeeschsi on peut dormir
wenn ìch's loss ghèia  Ditschwenn ich es fallen lasse  Frànzeeschsi je le laisse tomber
wenn dü's wìtt màcha  Ditschwenn du es machen willst  Frànzeeschsi tu veux le faire


Barely visible warning.svg Cet ordre des mots s'applique à Mulhouse. Dans d'autres endroits de l'Alsace, cet ordre eut être complètement différent.
Dans le Bas-Rhin, par exemple, la structure de la phrase ressemble plus à l'allemand.

[modifier] Verbes comportant des particules séparables

Verbes comportant des particules séparables
Infinitif Présent Passé composé Proposition subordonnée Construction avec z'
ààfànga
  Ditschanfangen
  Frànzeeschcommencer
ar fàngt àà
  Ditscher fängt an
  Frànzeeschil commence
ààgfànga
  Ditschangefangen
  Frànzeeschcommencé
da, wo ààfàngt
  Ditschdieser, der anfängt
  Frànzeeschcelui qui commence
fer ààz'fànga
  Ditschum anzufangen
  Frànzeeschpour commencer
àbschriiwa
  Ditschabschreiben
  Frànzeeschcopier
ar schribt àb
  Ditscher schreibt ab
  Frànzeeschil copie
àbgschrìewa
  Ditschabgeschrieben
  Frànzeeschcopié
da, wo àbschribt
  Ditschdieser, der abschreibt
  Frànzeeschcelui qui copie
fer àbz'schriiwa
  Ditschum abzuschreiben
  Frànzeeschpour copier
drààhanka
  Ditschdaranhängen
  Frànzeeschpendre (après)
ar hankt dràà
  Ditscher hängt daran
  Frànzeeschil pend (après ...)
drààghànka
  Ditschdarangehängt
  Frànzeeschpendu (après)
da, wo drààhankt
  Ditschdieser, der daranhängt
  Frànzeeschcelui qui pend (après)
fer drààz'hanka
  Ditschum daranzuhängen
  Frànzeeschpour pendre (après)
dràbghèia
  Ditschdavonfallen
  Frànzeeschtomber (de)
ar ghèit dràb
  Ditscher fällt davon
  Frànzeeschil tombe (de ...)
dràbghèit
  Ditschdavon gefallen
  Frànzeeschtombé (de)
da, wo dràbghèit
  Ditschdieser, der davon fällt
  Frànzeeschcelui qui tombe
fer dràbz'ghèia
  Ditschum davonzufallen
  Frànzeeschpour tomber
durakumma
  Ditschdurchkommen
  Frànzeeschpasser par là
ar kummt dura
  Ditsch er kommt durch
  Frànzeeschil passe par là
durakumma
  Ditsch durchgekommen
  Frànzeeschpassé par là
da, wo durakummt
  Ditsch der, der durchgekommt
  Frànzeeschcelui qui passe par là
fer duraz'kumma
  Ditsch um durchzukommen
  Frànzeeschpour passer par là
ilàda
  Ditscheinladen
  Frànzeeschinviter
ar làdet i
  Ditscher lädt ein
  Frànzeeschil invite
iglàda
  Ditscheingeladen
  Frànzeeschinvité
da, wo ilàdet
  Ditschdieser, der einlädt
  Frànzeeschcelui qui invite
fer iz'làda
  Ditschum einzuladen
  Frànzeeschpour inviter
üssträckna
  Ditschaustrocknen
  Frànzeeschse désecher
ar träckent üss
  Ditscher trocknet aus
  Frànzeeschil se désèche
üssträckent
  Ditschausgetrocknet
  Frànzeeschdéseché
da, wo üssträckent
  Ditschdieser, der austrocknet
  Frànzeeschcelui qui se déseche
fer üssz'träckna
  Ditschum auszutrocknen
  Frànzeeschpour se désecher
mìtmàcha
  Ditschmitmachen
  Frànzeeschfaire avec, participer
ar màcht mìt
  Ditscher macht mit
  Frànzeeschil participe
mìtgmàcht
  Ditschmitgemacht
  Frànzeeschparticipé
da, wo mìtmàcht
  Ditschdieser, der mitmacht
  Frànzeeschcelui qui participe
fer mìtz'màcha
  Ditschum mitzumachen
  Frànzeeschpour participer
ufsteh
  Ditschaufstehen
  Frànzeeschse lever
ar steht uf
  Ditscher steht auf
  Frànzeeschil se lève
ufgstànda
  Ditschaufgestanden
  Frànzeeschlevé
da, wo ufstheht
  Ditschdieser, der aufsteht
  Frànzeeschcelui qui se lève
fer ufz'steh
  Ditschum aufzustehen
  Frànzeeschpour se lever


Dans la dernière colonne, il y a une constrution avec z' et l'infinitif du verbe. On l'utilise pour exprimer un but ou la progression d'une action.

ar fàngt àà, uns z'halfa  Ditscher fängt an, uns zu helfen  Frànzeeschil commence à nous aider (progression d'une action : l'aide)

ar fàngt àà, üssz'träckna  Ditsch er fängt an, auszutrocknen  Frànzeesch il commence à se désecher (progression d'une action : le désèchement)


ìch hà kè Kuraasch meh, dàs z'màcha  Ditsch ich habe keinen Mut mehr, das zu machen  Frànzeesch je n'ai plus le courage de faire ça (but : faire ça)

ìch hà kè Kuraasch meh, mìtz'màcha  Ditsch ich habe keinen Mut mehr, mitzumachen  Frànzeesch je n'ai plus le courage de participer (but : participer)



z' est dans ce cas la contraction de la préposition zu, qu'on ne prononce presque jamais en entier devant le verbe.

  • fer ààzufànga → fer ààz'fànga
  • fer àbzuschriiwa → fer àbz'schriwa
  • fer drààzuhanka → fer drààz'hanka
  • fer dràbzughèia → fer dràbz'ghèia
  • fer durazukumma → fer duraz'kumma
  • fer izulàda → fer iz'làda
  • fer üsszuträckna → fer üssz'träckna
  • fer mìtzumàcha → fer mìtz'màcha
  • fer ufzusteh → fer ufz'steh
Barely visible warning.svg Après "fer", on n'a pas forcément besoin de dire ce z'. Ces formes plus simples sont aussi correctes, et même plus spontannées :
  • Wurum ìsch'r do ? Fer besser sah. Fer Elsassisch lehra. Fer uns halfa. Fer kocha. Numma fer sàga!
  • fer ààfànga, fer àbschriiwa, fer drààhanka, fer dràbghèia, fer dura kumma, fer ilàda, fer üssträckna, fer mìtmàcha, fer ufsteh...


  • ar fàngt àà, uns zu halfa → ar fàngt àà, uns z'halfa
  • ar fàngt àà, üsszuträckna → ar fàngt àà, üssz'träckna
  • ìch hà kè Kuraasch meh, dàs zu màcha → ìch hà kè Kuraasch meh, dàs z'màcha
  • ìch hà kè Kuraasch meh, mìtzumàcha → ìch hà kè Kuraasch meh, mìtz'màcha


Il y a aussi des verbes qui comportent une particule inséparable :
begrüeßa, entlàssa, entspànna, verspracha, verwàcha, zerrissa...


(En Orthal, on écrit ilàda, pas iilàda, bien que ce soit une voyelle longue, et de surcroît une diphtongue en allemand.
"i" au début du mot, à la place de "ii" est une règle en Orthal, parce qu'on veut éviter un mot comme "Iilàdung". "Ilàdung" est quand même plus lisible. Ou "Is" plutôt que "Iis"...)


Barely visible warning.svg ar kummt fer uns z'halfa ar kummt fer uns ku halfa  Ditscher kommt um uns zu helfen  Frànzeeschil vient pour nous aider (but : aider, mais ici s'applique une autre règle, la redondance)

[modifier] Verbes avec redondance

La redondance s'applique en alsacien, comme en alémanique. Cela signifie qu'avec les verbes geh et kumma, on doit encore dire le verbe une deuxième fois, dans une forme raccourcie : "ge" ou "ku".

Redondance
Infinitif Présnt Passé composé Proposition subordonnée Construction avec z'
fìscha geh
  Ditschfischen gehen
  Frànzeeschaller pêcher
ar geht ge fìscha
  Ditscher geht fischen
  Frànzeeschil va pêcher
ar ìsch gànga ge fìscha
  Ditscher ist fischen gegangen
  Frànzeeschil est allé pêcher
da, wo geht ge fìscha
  Ditschdieser, der fischen geht
  Frànzeeschcelui qui va pêcher
fer ge fìscha
  Ditschum fischen zu gehen
  Frànzeeschpour aller pêcher
kumma ku lüega
  Ditschschauen kommen
  Frànzeeschvenir voir
ar kummt ku lüega
  Ditscher kommt um zu schauen/sehen
  Frànzeeschil vient voir
ar ìsch kumma ku lüega
  Ditscher ist um zu schauen/sehen gekommen
  Frànzeeschil est venu voir
da, wo kummt ku lüega
  Ditschdieser, der um zu schauen/sehen kommt
  Frànzeeschcelui qui vient voir
fer ku lüegaa
  Ditschum schauen zu kommen
  Frànzeeschpour venir voir


Voici encore un autre cas particulier, où on écrit seulement "ge" ou "ku". Le verbe principel geh ou kumma est remplacé par un autre verbe :
Wann mìr ge fìscha?  DitschWollen wir fischen gehen?  FrànzeeschVoulons-nous aller pêcher ?
Wann sa ku lüega?  DitschWollen sie kommen um zu schauen?  FrànzeeschVeulent-ils venir voir ?
Därfa sa ku lüega?  DitschDürfen sie kommen um zu schauen?  FrànzeeschOnt-ils le droit de venir voir ?
Trauia sa ku lüega?  DitschWagen sie kommen um zu schauen?  FrànzeeschOsent-ils venir voir ?

[modifier] Contractions et simplifications à l'oral

Le dialecte alsacien est principalement oral, et traditionnellement peu écrit. Mais à l'oral, on n'a pas des règles aussi précises qu'à l'écrit.

Le dialecte alsacien est assez paresseux : il économise partout où c'est possible. Ainsi, les mots ne sont pas prononcés en entier, plusieurs mots se retrouvent accolés, ce qui permet de parler plus vite. D'ailleurs il en va de même dans d'autres langues.

C'est surtout compliqué quand la langue n'a pas de tradition écrite. La question est : "doit-on écrire la langue avec les mots en entier, ou bien faudrait-il écrire comme on parle, donc avec des contractions ?"


On n'est pas obligé de décider, l'écrit peut se permettre de suivre des règles qui paraîtraient un peu lourdes à l'oral.
Mais dans tous les cas - à l'oral comme à l'écrit - ça doit être compréhensible. C'est pourquoi il faut connaître les contractions :

[modifier] Prépositions et articles

  • àn em → àm  Ditschan dem → am  Frànzeeschau
  • àn ema → àn'ma  Ditschan einem  Frànzeeschà un
  • gega em → gegem  Ditschgegen dem  Frànzeeschcontre le
  • gega ema → geg'ema  Ditschgegen einem  Frànzeeschcontre un
  • ìn em → ìm  Ditschin dem → im  Frànzeeschdans le
  • ìn ema → ìn'ma  Ditschin einem  Frànzeeschdans un
  • mìt era → mìt'ra  Ditschmit einer  Frànzeeschavec une
  • nawa em → nawem  Ditschneben dem  Frànzeeschà côté du
  • nawa ema → naw'ema  Ditschneben einem  Frànzeeschà côté d'un
  • nawa era → nawa-n-era  Ditschneben einer  Frànzeeschà côté d'une
  • vu em → vum  Ditschvon dem → vom  Frànzeeschdu
  • vu ema → vu'ma  Ditschvon einem  Frànzeeschd'un
  • vu era → vu-n-era → vun'ra  Ditschvon einer  Frànzeeschd'une
  • waga em → wagem  Ditschwegen dem  Frànzeeschà cause du
  • waga ema → wag'ema  Ditschwegen einem  Frànzeeschà cause d'un
  • wahrend em → wahrem  Ditschwährend dem  Frànzeeschpendant le

[modifier] Pronoms personnels

  • gàng ìch, gàng ìch nìt → gàng i , gàng i nìt  Ditschgehe ich, gehe ich nicht  Frànzeeschj'y vais, j'y vais pas
  • dü → da (wia wìtt → wia da wìtt)  Ditschdu (wie du willst)  Frànzeeschtu (comme tu veux)
  • dü kummsch → kummsch  Ditschdu kommst  Frànzeeschtu viens
  • kummsch dü? → kummscht?  Ditschkommst du?  Frànzeeschviens-tu ?
  • ìsch ar do? → ìsch'r do?  Ditschist er da?  Frànzeeschest-il là ?
  • as geht → 's geht  Ditsches geht  Frànzeeschça va
  • wenn ìch es wìll → wenn ìch's wìll  Ditschwenn ich es will  Frànzeeschsi je le veux (Barely visible warning.svg Pour un complément d'objet direct, on ne dit jamais et on n'écrit jamais es. Seulement toujours 's dans ce cas.)
  • ìch hoff àss ar kummt un àss as güet ummageht → ìch hoff àss'r kummt un àss's güet ummageht  Ditschich hoffe dass er kommt und dass es gut vorbei geht  Frànzeeschj'espère qu'il viendra et que ça ce passera bien
  • gehn mìr! → geh'mìr!  Ditschgehen wir!  Frànzeeschallons-y !
  • sìe gehn → sa gehn  Ditschsie gehen  Frànzeeschils partent (dans ce cas, on utilise presque exclusivement la simplification "sa", on n'entend guère la simplification "sìe".)


  • ìch seh mìch → ìch seh mi  Ditschich sehe mich  Frànzeeschje me vois
  • ìch seh dìch → ìch seh di  Ditschich sehe dich  Frànzeeschje te vois
  • ar seht sìch → ar seht si  Ditscher sieht sich  Frànzeeschil se voit


A l'oral, on utilise principalement les contractions, pas les mots en entier. Mais quand exceptionnellement on prononce les pronoms en entier, cela signifie qu'on met l'accent sur ce pronom.

  • wia da wìtt  Ditschwie du willst  Frànzeeschcomme tu veux (parler normal, simple et rapide à dire)
  • wia wìtt  Ditschwie du willst, du entscheidest  Frànzeeschcomme tu veux, c'est toi qui décides (accent mis sur le pronom)


  • ìsch'r do?  Ditschist er da?  Frànzeeschest-il là ? (parler normal, avec contraction)
  • ìsch ar do?  Ditscher ist da?  Frànzeeschc'est lui qui est là ? (accent mis sur le pronom)


  • ìch seh di  Ditschich sehe dich  Frànzeeschje te vois (parler normal, avec contraction)
  • ìch seh dìch  Ditschdich sehe ich  Frànzeeschc'est toi que je vois (accent mis sur le pronom)


  • han sa dàs gmàcht?  Ditschhaben sie das gemacht?  Frànzeeschont-ils fait ça ? (parler normal, avec contraction)
  • han sìe dàs gmàcht?  Ditschsie haben das gemacht?  Frànzeeschc'est eux qui ont fait ça ? (accent mis sur le pronom)


[modifier] z'

z' est une contraction qui apparaît souvent en alsacien, comme en alémanique.

Exemples de contractions qui donnent "z'"
Sans contraction Contraction en z'
züe  Frànzeeschtrop) → z' Dr Màntel ìsch züe groß.
  DitschDer Mantel ist zu groß.  FrànzeeschLe manteau est trop grand.
Dr Màntel ìsch z'groß.
D Ärmel sìn züe làng.
  DitschDie Ärmel sind zu lang.  FrànzeeschLes manches sont trop longues.
D Ärmel sìn z'làng.
zu (+ verbe) → z' Ar hàt nit zu màcha.
  DitschEr hat nichts zu machen.  FrànzeeschIl n'a rien à faire.
At hàt nit z'màcha.
Dàs hàt mìt dam nit zu düe.
  DitschDas hat mit diesem nichts zu tun.  FrànzeeschCeci n'a rien à voir avec cela.
Dàs hàt mìt dam nit z'düe.
As fàngt jetzt àà, zu ragna.
  DitschEs fängt jetzt an zu regnen.  FrànzeeschIl commence maintenant à pleuvoir.
As fàngt jetzt àà, z'ragna.
Ar fàngt àà, ebbis zu màcha.
  DitschEr fängt an, etwas zu machen.  FrànzeeschIl commence à faire quelque chose.
Ar fàngt àà, ebbis z'màcha.
Ar fàngt àà, ebbis ufzubàuia.
  DitschEr fängt an, etwas aufzubauen.  FrànzeeschIl commence à construire quelque chose.
Ar fàngt àà, ebbis ufz'bàuia.
Temps, dans la journée
zu → z'
zu Morga
(se dit rarement)
z'Morga
  Ditscham Morgen  Frànzeeschle matin
zu Mittàg
(se dit rarement)
z'Mittàg
  Ditscham Mittag, am Nachmittag  Frànzeeschà midi, l'après-midi
zu Owa
(se dit rarement)
z'Owa
  Ditscham Abend  Frànzeeschle soir
zu Nàcht
(sajt ma nìt boll)
z'Nàcht
  Ditschnachts  Frànzeeschla nuit
Endroit, pour une ville
zu → z'
Ar wohnt zu Rìxa, nìt zu Milhüüsa
(sajt ma nìt boll)
Ar wohnt z'Rìxa, nìt z'Milhüüsa.
  DitschEr wohnt in Rixheim, nicht in Mülhausen.  FrànzeeschIl habite à Rixheim, pas à Mulhouse.
Zu Bàsel ìsch a Schloss.
(se dit rarement)
Z'Bàsel ìsch a Schloss.
  DitschIn Basel ist ein Schloss.  FrànzeeschA Bâle il y a un château.

Dans la région mulhousienne, "z'" est souvent la contraction de "zu", comme en allemand.

Barely visible warning.svg Mais dans d'autres régions d'Alsace, ce n'est pas "zu", mais une autre variante :

  • "za" s'entend dans la vallée de Munster, parfois même prononcé en entier (et pas forcément sous forme de contraction "z'").
  • "ze" est la variante du Bas-Rhin. (Par exemple : "ze Sultzere ze Bsuech".)


[modifier] Ecrire comme on parle ?

Panneau à l'entrée de la ville

Ce n'est pas toujours simple d'écrire exactement comme on prononce le dialecte, ou comme on l'entend. Il y a (par exemple) des discussions animées sur la meilleure façon d'écrire le nom "Milhüüsa" ("Mulhouse").


En Orthal, „Milhüsa“, ou aussi „üü“ pour l'analogie visuelle avec la diphtongue „Mülhausen“ de l'allemand, avec deux consonnes.

Et au début du mot :

  • „Mìl“, parce que c'est ce qui correspond normalement au „Mül“ de l'allemand.
  • Ou „Mil“, parce qu'on l'a toujours vu écrit ainsi (surtout avant Orthal).
  • Ou „Mül“, parce que beaucoup d'Alsaciens prononcent simplement „Mülhüüsa“ en alsacien, comme en français ou en allemand.
  • Ou d'autres variantes avec "e", mais qui ne suivent alors pas la graphie Orthal !

De telles discussions sont sans fin, parce que cette première voyelle est tellement courte qu'on la reconnait à peine. Mais au fond peu importe la manière dont on l'écrit, le dialecte n'est donc pas tellement normalisé.


[modifier] Liaison phonétique entre des voyelles

Quand deux voyelles sont prononcées à la suite, ça ne sonne pas toujours bien. Alors on ajoute une consonne entre elles, juste pour faire une liaison plus agréable à l'oreille.En général, cette consonne est un "n", qu'on écrit "-n- " ou " n ".

  • Stop hand nuvola.svg S Hüss wo ìch wohn. → 2000px-ok x nuvola green.png S Hüss wo-n-ìch wohn. (ou S Hüss wo n ìch wohn.)  DitschDas Haus wo ich wohne.  FrànzeeschLa maison où j'habite.
  • Stop hand nuvola.svg 's ìsch wia ìhr wann. → 2000px-ok x nuvola green.png 's ìsch wia-n-ìhr wann.  DitschEs ist wie ihr wollt.  FrànzeeschC'est comme vous voulez.
  • Stop hand nuvola.svg So a Hüss dat mìr gfàlla. → 2000px-ok x nuvola green.png So-n-a Hüss dat mìr gfàlla.  DitschSo ein Haus würde mir gefallen.  FrànzeeschUne maison comme ça me plaîrait.
  • Stop hand nuvola.svg Jetzt düe ìch assa. → 2000px-ok x nuvola green.png Jetzt düe-n-ìch assa. → Jetzt düe-n-i assa.  DitschJetzt esse ich.  FrànzeeschMaintenant je mange.
  • Stop hand nuvola.svg Ìch hà a Kàtz. → 2000px-ok x nuvola green.png Ìch hà-n-a Kàtz. → ou encore plus simplement : Ìch hàn a Kàtz.  DitschIch habe eine Katze.  FrànzeeschJ'ai un chat.
  • Stop hand nuvola.svg Jetzt hà ìch Hunger, wagadam bì ìch miad. → 2000px-ok x nuvola green.png Jetzt hà-n-ìch Hunger, wagadam bì-n-ìch miad. → ou encore plus somplement, à l'oral et à l'écrit : Jetzt hàn i Hunger, wagadam bìn i miad.  DitschJetzt habe ich Hunger, deswegen bin ich müde.  FrànzeeschMaintenant j'ai faim, c'est pourquoi je suis fatigué(e).

Barely visible warning.svg Dans certains endroits de l'Alsace, on dit plutôt "Jetzt hà-w-i Hunger", ou encore plus simplement écrit "Jetzt hàwi Hunger".


Une variante de cette règle est le changement de la consonne à la fin du mot, juste pour que ce soit plus agréable à l'oreille ou plus facile à dire.

(ìch glàuib  Ditschich glaube  Frànzeeschje crois)
  • Stop hand nuvola.svg Jetzt glàuib ìch. → 2000px-ok x nuvola green.png Jetzt glàuiw ìch. → Jetzt glàuiw i.  DitschJetzt glaube ich.  FrànzeeschMaintenant je crois.


[modifier] Particularités du dialecte mulhousien

Milhüüser Fàhna

A Mulhouse, on ajoute souvent "a" à la fin des mots, plus que dans d'autres régions de l'Alsace (où les mots finissent plutôt en "i" ou "e").
La grammaire de Mulhouse est sûrement aussi plus simple que dans d'autres régions de l'Alsace. Souvent, on ne peut même pas distinguer le singulier du pluriel, parce que les deux formes sont similaires.


Hàsch dina Pìlla vergassa? (eina oder mehrera?)  DitschHast du deine Pille (oder Pillen?) vergessen?  FrànzeeschAs-tu oublié ta pilule ? (ou tes pilules ?)

Lüega dia scheena Brucka àà! (eina oder mehrera?)  DitschSchaut diese schöne Brücke an! (oder schönen Brücken?)  FrànzeeschRegardez ce beau pont ! (ou ces beaux ponts ?)

Outils personnels
Espaces de noms

Variantes
Actions
Navigation
Communiquer
Contribuer
Imprimer / exporter
Boîte à outils